Glossary | Anaeli Rehabilitasyon Merkezi

#A B C Ç D E F G H I-İ J K L M N O Ö P Q R S-Ş T U Ü V W X Y Z

#2 terms

5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu: Türkiye’de elektronik imzanın hukuki temeli.
Îstîsmara Hestî: Tevgerên wekî şermezarîkirin, gefxwarin û paşguhkirinê ku têgihîştina xwe-nirxê kesekî xera dikin û bandorek neyînî li ser tenduristiya wî ya derûnî dikin.

A92 terms

AAC (Tamamlayıcı ve Alternatif İletişim / Augmentative and Alternative Communication): Sözel iletişimi destekleyen ya da yerini alan sembol/foto/cihaz tabanlı sistemler.
AAC Pano Şablonu (AAC Board Template): Belirli bir bağlam için (hastane, evde günlük rutin, hobiler) ön-tasarlanmış AAC pano düzeni.
AAC-ya Teknolojiya Bilind: Piştgiriya ragihandinê ya ku li ser amûrên dîjîtal ên wekî şopandina çavan, amûrên hilberîna axaftinê û sepanên tabletê disekine.
AAT (Aachen Aphasia Test): Almanca kökenli, çok dilli kullanımı yaygın batarya.
Abonelik (Subscription): Aylık/yıllık tekrar eden ödeme modeli; SaaS’in temel iş modeli.
Action Verb Card (Eylem Kartı): Fiil adlandırma ve VNeST için hazırlanmış, eylem fotoğrafı + hedef fiil içeren kart.
Açık Rıza (Explicit Consent): KVKK uyarınca özel nitelikli veri işlemenin temel hukuki dayanağı.
ADaPT (Aphasia Depression and Psychological Therapy): Baker ve ark. 2024; afazili bireyler için adapte edilmiş bilişsel-davranışçı terapi protokolü; %60-70 inme sonrası depresyona yönelik.
Adaptasyonên Ezmûnê: Rêkûpêkên ezmûnê yên ku ji bo xwendekarên xwedî Dijwariyên Fêrbûna Taybetî (DFT) têne peyda kirin, wek dem zêde, jîngehek bêdeng, piştgiriya xwîner û nivîskar û mezinkirina mezinahiya nivîsê.
Adaptasyonên Serşokê: Adaptasyonên ku serşokê ji bo karanîna ewle û serbixwe saz dikin, wek barên girtinê, kursiya serşokê, pêlavka nehejandî û klozeta bilind.
Adaptif Öğrenme (Adaptive Learning): Kullanıcının performansına göre zorluk düzeyini dinamik ayarlayan algoritma; Constant Therapy’nin imza özelliği.
Adaptive Learning Algorithm (Uyarlanabilir Öğrenme Algoritması): Performansa göre zorluk seviyesini dinamik ayarlayan algoritma; Constant Therapy’nin imza özelliği.
ADD (Afazi Dil Değerlendirme Testi / Aphasia Language Assessment Test): Maviş & Toğram (2009). 8 alt test: konuşma akıcılığı, işitsel anlama, tekrarlama, adlandırma, okuma, söz eylemler, dilbilgisi, yazma. 282 sağlıklı + 92 afazili birey üzerinde standardize. Detay Yayınları.
Afazî: Nexweşiyek bidestxistî ya ku ji ber zirara mêjî di hêmanên têgihîştina ziman û/an jî hilberîna wê de pêş dikeve.
Afazi (Aphasia): Beynin baskın yarımküresinin (genellikle sol) dil ağında oluşan hasar sonucu sözel ifade, sözel anlama, okuma ve yazma alanlarından bir ya da birkaçında bozulmaya yol açan edinilmiş nörojenik dil bozukluğu (ASHA tanımı).
Afaziya Broca: Celebek afaziyek e ku axaftin hêdî, bi hewl û bi şêwaza telgrafê ye; têgihiştin bi rêjeyekê tê parastin.
Afaziya Wernicke: Celebek afaziyê ye ku bi axaftina herikbar lê vala ji naverokê re û zehmetiya têgihiştina zimanî tê naskirin.
Agglutinatif (Sondan Eklemeli): Türkçe gibi, art arda eklenen biçimbirimlerle morfolojik yapıların oluşturulduğu dil tipi.
Agrafi (Agraphia / Acquired Dysgraphia): Edinilmiş yazma bozukluğu; sıklıkla afaziye eşlik eder.
Agrammatizm (Agrammatism): Cümle yapısı ve dilbilgisel ek/işlev sözcüklerinin bozulduğu, telgraf-tarzı konuşma görünümü; çoğunlukla Broca afazisinde.
AGTE: Envantera Vekolîna Mezinbûna Enqereyê; pîvanek xwemalî ya ku mezinbûna zarokên Tirk ên di navbera 0–6 salî de bi raporkirina dê û bavan dinirxîne.
Ağ Meta-Analizi (Network Meta-Analysis, NMA): Birden çok tedaviyi dolaylı olarak karşılaştıran istatistiksel yöntem.
Aile Eğitimi (Family Education): Aileye afazi, prognoz ve iletişim stratejilerinin öğretilmesi.
AJSLP: American Journal of Speech-Language Pathology.
Akalkuli (Acalculia): Edinilmiş hesaplama bozukluğu.
Akıcı Afazi (Fluent Aphasia): Wernicke, Konduksiyon, Transkortikal Duyusal, Anomik tipleri kapsayan üst grup.
Akıcı Konuşma Modülü: MEB’in dil ve konuşma bozukluğu olan bireyler için resmi modülü.
Akıcı Konuşma Modülü: MEB ORGM’nin “Dil ve Konuşma Bozukluğu Olan Bireyler için Destek Eğitim Programı” içindeki resmi modüllerden biri.
Akıcı Olmayan Afazi (Non-fluent Aphasia): Broca, Transkortikal Motor, Mikst Transkortikal, Global tiplerini kapsayan üst grup.
Akıcı Olmayan/Agrammatik Varyant PPA (Non-fluent/Agrammatic Variant PPA, nfvPPA): Çabalı konuşma, agrammatizm, sıklıkla konuşma apraksisi eşlik eder. Atrofi: Sol inferior frontal girus, insula. Patoloji: Çoğunlukla FTLD-tau (4R-tau veya Pick/3R); azınlıkta FTLD-TDP.
Akut Faz (Acute Phase): İnme sonrası ilk 1 ay; hızlı spontan iyileşme dönemi.
Alavên Parastina Kesane: Tiştên wekî destikên lateksê, mask, pêşgir û berçavkên parastinê ku parastina lênêrê û kesî misoger dikin.
Albînîzm: Kêmbûna rengdêriyê di çerm, por û çavan de ji ber nexweşiyek genetîkî ya di hilberîna melanînê de; bi hestiyariya zêde li hemberî ronahiyê û kêmbûna tûjiya dîtinê re xuya dibe.
Aleksi (Alexia / Acquired Dyslexia): Edinilmiş okuma bozukluğu; saf aleksi (alexia without agraphia), yüzeyel aleksi, derin aleksi, fonolojik aleksi alt türleri vardır.
Alfabeya Braille: Pergalek nivîsandina berzkî ya li ser bingeha şaneyeke şeş xalan, ku destûrê dide kesên kor ku bi tiliyên xwe bixwînin û binivîsin.
Alfabeya Tilîyan: Pergalek ku tê de tîp bi şêweyên dest û tilîyan têne nîşandan û ji bo veguhastina nav û peyvên taybet di nav zimanê nîşanan de tê bikaranîn.
Alîkariya Civakî: Bernameyên piştgiriyê yên ku dewlet ji bo kesên hewceyê xwe pêşkêş dike, di nav de alîkariyên diravî, eynî û yên xizmetê.
Alîkariya Gav bi Gav: Rêbazeká ku ji alîkariya fîzîkî ya temam dest pê dike û li gorî performansa takekesî alîkarî bi rêkûpêk tê kêmkirin û paşve girtin.
Alîkariya Yekem a Derûnî: Piştgiriya psîkososyal a yekem ku piştî bûyerek travmatîk tê pêşkêşkirin û li ser hewcedariyên bingehîn, ewlehî û aramkirina hestyarî ya kesî disekine.
Alzheimer Hastalığı (Alzheimer’s Disease, AD): lvPPA olgularının %80+’ında altta yatan patoloji.
Amadekirin / Rêxistina Jîngehê: Rêxistina pêşwext a madeyan û jîngehê bi awayekî ku destpêkirina ragihandin û têkiliyê teşwîq bike.
Amblyopi (Çavê Tember): Kêmbûna daîmî ya tûjiya dîtinê di yek çavê de ji ber teşwîqkirina nebes a rêyên dîtinê di dema pêşkeftina dîtinê de.
Amûra Bihîstinê: Teknolojiyeke alîkar a elektronîkî ye ku dengên derdorê zêde dike û digihîne kesê.
Amûrên Adapteyî: Amûrên taybet ên ku ji bo piştgirîkirina jêhatîbûnên jiyana rojane yên wekî rûniştîn, xwarin û nivîsandinê ji bo kesê taybetî hatine çêkirin.
Amûrên Alîkariya Optîkî: Amûrên ku bi awayekî optîkî piştgiriya dîtinê dikin, wekî qerase, dûrbîn û berçavkên teleskopîk.
Anaeli Anayasası (Insani Dokunuşlar Anayasası): Şirketin 14 maddelik içsel etik ve operasyonel ilkeler bütünü.
Analîza Dengê Akûstîkî: Pîvandina pîvanên dengî wek ling, tundahî, jitter, shimmer û rêjeya harmonîk-dengê bi alîkariya nermalava taybetî.
Analîza Jêhatîbûnê: Dabeşkirina jêhatîbûneke tevlihev nav gavên piçûk ên jêrî yên ku dikarin bên dîtin û pîvandin, ji bo ku pêvajoya hînkirinê hêsantir bibe.
Analîza Morfemîk: Fêmkirina maneyê bi dabeşkirina peyvan li kok û paşgiran; stratejiyeke xwendinê ya bingehîn bi taybetî di zimanên pêvekbar ên mîna Tirkî de.
Analîza Nimûneya Zimên: Analîzkirina nimûneya axaftinê ya ku di çarçoveyek xwezayî de hatiye berhevkirin, bi pîvanên wekî dirêjahiya navîn a gotinê û cûrbecûriya cureyên peyvên bikaranîn.
Analîza Tevgera Pasîf: Şopandina nimûneyên karanîna sepana dijîtal a bikarhêner (pirjimariya têketinê, dema bersivdanê, komkirina betalkirinan, hwd.) wekî nîşanek rewşa derûnî, bêyî ku lêpirsînên çalak werin xwestin.
Analîza Tevgerê ya Sepandî: Nêzîkatiyek zanistî ye ku bi girêdana tevgerê bi faktorên jîngehê re armanc dike ku tevgerên girîng ên civakî zêde bike an kêm bike.
Angüler Girus (Angular Gyrus): Brodmann 39; okuma, yazma ve adlandırmada rol.
Anodal tDCS: Pozitif elektrotun kortikal eksitabiliteyi artırdığı tDCS uygulaması; tipik olarak sol perilezyonel alana uygulanır.
Anoksik Beyin Hasarı (Anoxic Brain Injury): Kalp durması, boğulma, karbonmonoksit zehirlenmesi sonrası oksijensiz kalmaya bağlı yaygın hasar.
Anomi (Anomia): Sözcük bulma, özellikle isim adlandırma güçlüğü. Hemen tüm afazi tiplerinde görülen ortak çekirdek belirtidir.
Anomik Afazi (Anomic Aphasia): Akıcı, anlama korunmuş, tekrar korunmuş, adlandırma bozuk. En hafif afazi tipi. Lezyon: Sol angüler girus, geniş kortikal alanlar.
Anonimsazî: Veguhertina daneyên kesane bi awayekî ku neyê vegerandin û êdî nikare bi kesekî diyar ve were girêdan.
Anterior Temporal Lob (Anterior Temporal Lobe, ATL): Semantik bilginin merkezi; svPPA’nın atrofi bölgesi.
Aphasia Café / Communication Café: Topluluk-temelli, kayıtsız, destekli sosyal iletişim buluşmaları; LPAA çerçevesinde.
Aphasia ID Card (Afazi Kimlik Kartı): Afazili bireyin kamuda taşıdığı, durumunu ve iletişim ihtiyaçlarını kısaca açıklayan kart (NAA, Lingraphica, ARC dağıtır).
Aphasia Quotient (AQ): WAB-R’den hesaplanan, afazi şiddetini özetleyen 0–100 arası skor. Klinik etkililik çalışmalarının birincil sonuç ölçütü.
Aphasia Software Finder: Tavistock Trust for Aphasia’nın 100+ İngilizce afazi terapi yazılımını listeleyen ücretsiz veri tabanı.
Aphasia-Friendly (Afazi-Dostu) Format: Kısa cümleler, görsel destek, anahtar sözcüklerin vurgulanması, yüksek kontrast, büyük punto ile düzenlenmiş içerik.
Aphasia-Friendly Text (Afazi-Dostu Metin): Stroke Association UK Accessible Information Guidelines’a uygun; kısa cümle, büyük punto, görsel destek, anahtar sözcük vurgu içeren içerik.
AphasiaBank Protocol & Database: TalkBank konsorsiyumu; 450+ video/transkript afazi konuşma örneği + CHAT/CLAN analiz araçları (aphasia.talkbank.org).
AphasiaScripts™: Cherney ve ark., Rehabilitation Institute of Chicago. Sanal terapist avatarı ile bilgisayar tabanlı senaryo terapisi.
Aphasiology: Afazi alanının lider hakemli dergisi.
Apraksiya Axaftinê: Nexweşiyek ku ji ber dijwariya plansazî û bernamekirin a tevgerên axaftinê çêdibe, tevî ku hêza masûlkeyan asayî ye.
Apraksiya Axaftinê ya Muasser: Nexweşiyek axaftinê ya serdemê zaroktiyê ye ku xwe bi zehmetiyên di derbasbûna di navbera bêjekan û di yekrêziya dengdêriyê de nîşan dide û ji kêmasiya plansaziya motorê dertê.
APT (Aphasia Partnership Training): Smith ve ark.; aile çifti (dyad) odaklı CPT modeli.
Aralıklı Tekrar (Spaced Repetition): Doğru cevaplananların 1, 3, 7, 14 gün sonra; yanlış cevaplananların 1 saat sonra yeniden gösterilmesi prensibi.
ARASAAC (Aragonese Portal of Augmentative and Alternative Communication): İspanya Aragon Hükümeti tarafından desteklenen, 14.000+ piktogramdan oluşan açık erişim AAC kütüphanesi. CC BY-NC-SA lisansı, Türkçe etiket desteği. (arasaac.org)
ARAWrite: ARASAAC ekibinin geliştirdiği, NLP tabanlı cümleyi piktograma dönüştüren ücretsiz dönüştürücü.
Arkuat Fasikül (Arcuate Fasciculus): Broca ile Wernicke alanlarını bağlayan beyaz cevher yolağı; konduksiyon afazisinde hasar görür.
Artrita Ciwanan a Îdyopatîk: Komek nexweşiyên ku di zarokên bin 16 salî de xuya dibe, bi şewata kronîk a movikan re ku herî kêm 6 hefteyan berdewam dike û sedema wê bi tevahî nayê zanîn.
Artrogripozis: Rewşeke ku di gelek movikan de ji dayikbûnê ve kontraktûr hene û bi sînordariya livînê re tê.
ASB Lênihêrîna Malê: Bernameyeke dravdana mehane û xizmetên piştgirîkirina lênihêrîna malê ya kesên bi seqetiya giran, di çarçoveya Wezareta Malbat û Xizmetên Civakî (ASB) de.
Asenkron (Asynchronous) Telerehab: Hastanın kendi zamanında tamamladığı, terapistin sonradan inceleyip geri bildirim verdiği görev tabanlı model (Big CACTUS).
ASHA: American Speech-Language-Hearing Association.
Aspirasyon: Paqijkirina sekretyonên ku di rêyên nefesê de kom bûne bi alîkariya cîhaza aspirasyona mekanîkî.
ASR (Otomatik Konuşma Tanıma / Automatic Speech Recognition): Konuşmayı metne çeviren teknoloji; afazili konuşma için optimize edilmiş özel modeller gerektirir.
ASR Confidence Threshold (ASR Güven Eşiği): Otomatik konuşma tanımanın bir transkripti “kabul” etmesi için gerekli olasılık eşiği; afazili konuşma için klasik %80+ eşik aşırı katı kalır.
Asta Amadekariya Teknolojiyê: Pîvanek ku qonaxên gihîştinê yên ji 1 heta 9ê teknolojiyê ji lêkolîna bingehîn heta bazirganîkirinê diyar dike.
Asta Pêdiviya Taybet: Dabeşkirinek ku li gorî çiqasî asta karkirinê ya zarokê ji asta hêvîkirî ya temenê wî/wê dûr dikeve tê destnîşankirin; giraniya pêdiviyê ji A ber bi G ve zêde dibe.
Asta Performansê: Asta jêhatîbûna heyî ya ku kesek di jêhatîyek an tevgereke diyarkirî de berî destpêkirina hînkirinê nîşan dide.
Astên Qalindahiya Şilavê: Çarçoveyek ku qalindahiya şilav û xwarinê ji bo kesên ku tengasiyan di daqurtandina xwarinê de hene, di asteke navneteweyî de standardîze dike.
Astengdariya Giran: Asta kêmasiyê ku jiyana bi tevahî serbixwe ne gengaz dike; wekî bingehek ji bo sûdwergirtina ji mûçeya lênêrîna malê û hin mafên yasayî tê girtin.
Astengiya Rewşenbîrî: Astengiyeke pêşketinê ye ku bi sînordariyên girîng di karûbarên rewşenbîrî û jêhatîbûnên adaptîf ên têgihîştinî, civakî û pratîkî de xwe dide naskirin û beriya temenê 18 salî derdikeve holê.
Audiolog / Odyoloji (Audiologist / Audiology): İşitme değerlendirmesi ve rehabilitasyonu uzmanı.
Axaftina Mîzawejî: Teknîkeke axaftinê ya alaringeal e ku tê de kesê ku laringektomî lê hatiye kirin, hewaya daqurtandî bi awayekî kontrolkirî ji mîzawejê vedigerîne û deng çêdike.
Aydınlatma Yükümlülüğü (Duty to Inform): Veri sorumlusunun ilgili kişiyi bilgilendirme yükümlülüğü.

B67 terms

B2B (Business to Business): İşletmeden işletmeye satış modeli (hastane, klinik, üniversite).
B2C (Business to Consumer): İşletmeden son kullanıcıya satış modeli.
Bakım Veren / Bakıcı (Caregiver): Afazili bireyin günlük bakım ve iletişim partneri.
Bakım Yükü (Caregiver Burden): Bakım vermenin yarattığı fiziksel, duygusal, ekonomik yük.
Baldariya Hevbeş: Parvekirina baldariya kesekî bi kesekî din re li ser heman tişt an bûyerê; jêhatîbûnek ragihandina civakî ya destpêkê ku bi nihêrîn, îşaret û vegotinên devkî ve tê hevrêzkirin.
Balkêşiyên Taybet û Sînorkirî: Nîşandana balkêşiyeke tûj û sînorkirî li hember mijar an tiştên diyarkirî di kesên xwedî Nexweşiya Spektruma Otîzmê (NSO) de.
Bandora Lîsteya Bendê: Encamên demên dirêj ên bendê yên ku dibe sedema windakirina derfeta destwerdana zû, pêşveçûna nîşanan û westana derûnî ya malbatê.
Bandora Xwişk û Birayê Xwedan Hewcedariyên Taybet: Ezmûna taybet a zarokên ku xwişk û birayekî wan ê xwedan hewcedariyên taybet heye, di derbarê barca hestyarî, hesta berpirsiyariyê û pêşveçûna nasnameyê de.
Barkêşiya Lênêrê: Tevahiya westana laşî, westana hestî, veqetîna civakî û tengahiyên aborî yên ku lênêrê dirêj-dem di jiyana xwe de dijî.
Baskın Yarımküre (Dominant Hemisphere): Dil işlevinin baskın olduğu yarımküre; sağ ellilerde >%95, sol ellilerde ~%70 oranında sol hemisferdir.
Başbûn: Rewşa psîko-civakî ya giştî ya takekesî ku bi rêya jiyana watedar, têkiliyên civakî û hesta serkeftinê tê nirxandin.
Başengiriya Robotîk: Nêzîkatiyek nûjen a başengiriyê ku bi rêya exoskeletan û amûrên bi alîkariya robotan perwerdehiya livînê ya bi dubarebûna bilind, pîvandî û armancdar pêşkêş dike.
BAT (Başkent Afazi Testi / Başkent Aphasia Test): Dokur (2013, uzmanlık tezi). Görece yeni tarama testi.
BDAE (Boston Diagnostic Aphasia Examination): Goodglass ve Kaplan’ın bataryası; Boston-Neoklasik sınıflandırma için temel.
Bêdengiya Bijartî: Rewşek ku tê de kesek tevî ku şiyana axaftinê heye, di hawîrdorên civakî yên diyarkirî de (wek dibistanê) bi domdarî napeyive.
Bedensel Yetersizlik Modülü: MEB’in motor beceriler ve günlük yaşam aktiviteleri modülü.
Bêhestkirina Sîstematîk: Rêbaziyek ku li ser eşkerekirina gav bi gav a teşwîqên di hiyerarşiya tirsê de di dema rewşa aramiyê de tê avakirin.
Bêhêvîtiya Fêrbûyî: Nimûneyek motivasyonê ku piştî ezmûnên têkçûnê yên dubare dibe sedema ku kesî ji hewldanê dûr bikeve.
BEP (Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı / IEP — Individualized Education Plan): Özel eğitimde her birey için hazırlanan kişisel program.
Berfirehkirina Guhdarîkirinê: Stratejiyeke behawiyoral ku armanca wê zêdekirina rêjeya bicîhanîna daxwazên kesê bi rêya xurtkirina avahîsazkirî û pêşkeftina gav bi gav e.
Bernameya Hanen: Bernameyek destwerdana zû ya zimanî ye ku ji bo malbatên zarokên piçûk ên bi derengmayina zimanî hatiye pêşxistin û li ser stratejiyên têkiliya dêûbavan bi zarok bingehîn e.
Bernameya Hanen «Zêdetir Tiştan Bibêje»: Bernameyek rêberiya malbatê ye ku ji bo bidestxistina jêhatîbûna ragihandinê ji malbatên zarokên biçûk ên bi Nexweşiya Spektruma Otîzmê (NSO) re hatiye pêşxistin.
Bernameya Hînkirina Takekesî (BHT): Planek hînkirinê ya berfireh e ku di danişînên heftane û rojane de tê sepandin ji bo gihîştina armancên dirêj û kurt ên destnîşankirî di Bernameya Perwerdehiya Takekesî (BPT) de.
Bernameya Mezinkirinê: Nermalaveyên ku wêneyên li ser ekranê bi rêjeya xwestî mezin dikin (wek ZoomText, SuperNova û yên din).
Bernameya Nuffield a Dispraksiyê: Bernameyek dermankirina axaftinê ya hiyerarşîk û giranbiha ya motor-bingeh, ji bo apraksia axaftinê ya serdemê zaroktiyê.
Bernameya Paqijiya Dengî: Pakêtek perwerde û pêşniyaran ku armanca wê baştirkirina adetên karanîna dengê kesên ku xwedan kêmasiyên dengî ne.
Bernameya Perwerdehiyê ya Takekesî (BPT): Belgeyek nivîskî ye ku ji bo gihîştina armancên destnîşankirî, li gorî taybetmendiyên geşepêdanê û warên disîplînê, performansa perwerdehiyê û hewcedariyên kesê xwedî hewcedariyên taybetî tê amadekirin û bicîhanîn.
Bernameya Perwerdeya Malbatê ya MEB: Modulên berfireh ên perwerdeya malbatê yên ku ji aliyê Wezareta Perwerdehiya Neteweyî (MEB) ve tên birêvebirin û ji bo malbatên zarokên di navbera 0 û 18 salî de hatine amadekirin.
Bernameya Rêberiya Malbatê: Xebatên plansazkirî yên li dibistan û saziyên ku mebest ji wan piştgirîkirina jêhatîbûnên perwerdehî, pêşkeftinê û dêûbavtiyê yên malbatan e.
Bernameya Triple P: Destwerdaneke dêûbavtiyê ya pirrqatî û li ser delîlan, ku ji malbatan re tê pêşkêşkirin û di astên cûda yên tîviyê de tê dayîn.
Bernameyên Lindamood-Bell: Pakêtek hînkirinê ya ku ji bername-binên wekî LiPS, Seeing Stars û Visualizing/Verbalizing pêk tê û li ser bingeha rêbazên fonolojîk û dîmenandî hatiye avakirin.
Berxwedana Derûnî: Kapasîteya kesekî ku bi zehmetiyan re rû bi rû dibe ku xwe baş bike, xwe adapte bike û mezin bibe.
Berxwedana Malbatê: Kapasîteya malbatê ya ku bi zehmetiyan re rû bi rû bibe, xwe adapte bike û ji krîzan bi hêztir derkeve.
Beşdarbûna Beşkî: Prensîbek ku garantî dike ku kesê ku nikare çalakiyekê bi tevahî bi serê xwe pêk bîne, bi kêmasî di beşekê de bi adaptasyonên guncaw bi awayekî watedar tê de beşdar bibe.
Betaniye/Jeleka Giran: Amûrek alîkar e ku ji bo dabînkirina teşwîqa zexta kûr tê bikarîn, piştgiriya rêkxistina hestî û aramkirina kesî dide.
Better Conversations with PPA (BCPPA): Volkmer ve ark. 2021; PPA için MRC çerçeveli, manualize edilmiş iletişim partneri eğitimi.
Beyin Enfeksiyonu (Brain Infection): Ensefalit, beyin apsesi vb.; özellikle herpes ensefaliti svPPA-benzeri tabloya yol açabilir.
Beyin Tümörü (Brain Tumor): Sol perisilvian bölgeyi tutan primer ya da metastatik tümörler afaziye yol açabilir.
Big CACTUS: Palmer ve ark. 2019, Lancet Neurology; 278 hastalık öz-yönetimli bilgisayar destekli SLT (CSLT) RCT’si; NICE NG236’nın app-tabanlı terapi önerisinin temel kanıtı.
Bijartiya di Xwarinê de: Nimûneyek xwarinê ya pir sînordar e ku di zarokên xwedî Nexweşiya Spekiruma Otîzmê (ASD) de pir tê dîtin; girêdayî tevna xwarinê, bîhna wê, rengê wê an marqeya wê ye.
Bikaranîna Dîtina Mayî: Perwerdeyeke ku armanc dike ku kesên kêm-bîn kapasîteya xwe ya dîtinê ya mayî bi awayê herî fonksiyonel di jiyana rojane û perwerdeyê de bikar bînin.
Bikaranîna Nîşaneyên Pitikên Bêtehemûl: Hejmarek sînordar ji nîşaneyên destê îfadekar ku ji bo piştgiriya ragihandina zû ji pitikên bihêr re tê hîn kirin.
Bilez Kirin: Stratejiyên ku xwendekarên bi jêhatîbûna bilind destûr didin zû biçin ser naveroka ku ew ji bo wê amade ne (bazdan ser polê, destpêka zû, bilez kirin li ser dersekê).
Bilişsel-İletişimsel Bozukluk (Cognitive-Communicative Disorder): Dikkat, çalışma belleği, yürütücü işlev sorunlarının iletişimi etkilemesi.
Binênûsa Demkî: Di hawîrdorên wekî konferans û dersên de veguheztina axaftinê bo nivîsê û nîşandana wê li ser ekranê bi hevdemî.
Bîra Bihîstinê: Şiyana ragirtina û vegerandina teşwîqên bihîstinê yên kurt û dirêj-demî.
Bîranîna Xebatê: Pergalek nasnameyî ye ku destûr dide ku agahdarî demekî kurt di hişê de bê girtin û di heman demê de lê were xebitîn.
Birêvebirina Çopên Tibî: Berhevkirin û ji holêrakirina ewle ya materyalên birîndêr û enfektebûyî yên ku di dema lênihêrîna malê de çêdibin.
Birêvebirina Dermanan: Pêvajoya dayîna dermanan di wextê rast, dozaja rast û rêya rast de, şopandina bandorên alî û nirxandina danûstendinên di navbera dermanan de.
Birêvebirina Nakokiyan: Jêhatîyên ku armanca wan çareserkirina nakokiyên malbatê bê şiddet û bi rêzgirtina hevdu ye.
Birîna Zextê: Birîneke ku ji ber zextê çêdibe û di çerm û tevnên bin çerm de ji ber mayîna dirêj di heman pozîsyonê de pêşve diçe.
Biryara Daneyê-Bingeh: Berhevkirina sîstematîk a daneyên performansa xwendekar û şekildana biryarên hînkirinê li gorî van delîlan.
BKDS – Pergala Pejirandina Nasnameya Biyometrîk: Pergalek ku ji bo şopandina beşdarbûna danişînan bi teknolojiya naskirina rû li navendên perwerdehiya taybet û rehabilitasyonê hatiye mecbûrî kirin; ji 1ê Gulanê 2026an ve wekî bingeha dravdanên Wezareta Perwerde û Hîndekariya Neteweyî ya Tirkiyeyê (MEB) tê qebûlkirin.
Bliss / Blissymbolics: Charles Bliss tarafından geliştirilen ~5.000 logografik AAC sembolünden oluşan tarihi sistem; afazi rehabilitasyonunda erken kullanım örnekleri vardır.
BNT (Boston Naming Test): 60 maddelik konfrontasyonel adlandırma testi; bağımsız da kullanılır.
Boardmaker: Tobii Dynavox’un PCS tabanlı, klinikte yaygın kullanılan AAC pano oluşturma yazılımı.
Body Parts Chart (Beden Bölümleri Çizelgesi): Anatomik adlandırma ve sağlık iletişimi için temel görsel referans.
BOLD Sinyali (Blood-Oxygen-Level-Dependent Signal): fMRI’ın temel sinyali; ILAT/CIAT sonrası perilezyonel ve homotipik sağ alanlarda artış gözlenir.
BOSS (Bank of Standardized Stimuli): Brodeur ve ark.; 1.400+ normalize foto, 15+ ölçü; yetişkin araştırma ve klinik kullanım için açık erişim.
Boston Naming Test Stimuli (PAR/Pro-Ed): BNT’nin 60 telifli çizimi; konfrontasyonel adlandırmanın altın standart uyaranı.
Bozukluk-Temelli Yaklaşım (Impairment-Based Approach): Dilin spesifik bileşenlerini hedefleyen restitüsyon teknikleri.
Brailleya Kurtekirî: Pergalek ku ji bo nîşandana peyvên û komên tîpên ku zêde tên bikaranîn bi şaneyek Brailleyê yekê hatiye pêşxistin û leza xwendinê zêde dike.
Brain and Language: Nörodilbilim hakemli dergisi.
Broca Afazisi (Broca’s Aphasia): Akıcılığı bozuk, anlaması göreli korunmuş, tekrar ve adlandırma bozuk; agrammatik telgraf-tarzı konuşma. Lezyon: Sol posterior inferior frontal girus (Broca alanı).
Broca Alanı (Broca’s Area): Brodmann 44 ve 45; sol inferior frontal girusta yer alır. Konuşma üretimi ve sözdizim.
BSAT (Bilgisayarlı Simge Afazi Testi / Computerized Token Aphasia Test): Türkyılmaz (2009, Hacettepe doktora tezi). CRTT’in (Computerized Revised Token Test) Türkçe adaptasyonu; 10 alt test üzerinden işitsel anlama. 60 sağlıklı + 30 afazili.
Bundle (Paket): Birden çok ürünün indirimli olarak tek pakette satışı (örn. Tactus Language 4-in-1).

C36 terms

CAC (Customer Acquisition Cost / Müşteri Edinme Maliyeti): Bir müşteriyi kazanmanın ortalama maliyeti.
CAT (Comprehensive Aphasia Test): Birleşik Krallık kökenli kapsamlı batarya.
CAT-TR (Kapsamlı Afazi Testi Türkiye Uyarlaması): Comprehensive Aphasia Test’in Anadolu Üniv. BAP projesi kapsamında Türkçeye uyarlanmış sürümü.
CBCL: Pîvanek ku pirsgirêkên hestyarî û reftarê yên zarok û ciwanên di navbera 4 û 18 salî de bi rapora dêûbavan dipîve.
Cboard: 60.000+ semboldan çekebilen açık kaynak (GPL) web tabanlı AAC pano oluşturucu; Türkçe arayüz.
CC BY: Atıf gerektiren Creative Commons lisansı; ticari kullanım serbesttir.
CC BY-NC (NonCommercial / Ticari Olmayan): Atıf + ticari kullanım yasağı (Sclera vb.).
CC BY-NC-SA: Atıf + ticari olmayan + aynı şartlarla; ARASAAC’ın varsayılan lisansı.
CC BY-SA (ShareAlike / Aynı-Şartlarla): Atıf + türetilmiş eserlerin aynı lisansla dağıtılması zorunluluğu (Mulberry, OpenMoji vb.).
CC0 (Creative Commons Zero / Kamu Malı): Telif hakkından feragat; herhangi bir atıf veya izin gerekmez.
CCC-SLP: Sertîfîkaya pisporiya klînîkî ya navneteweyî ya di warê patholojiya ziman û axaftinê de, ku ji hêla Komeleya Amerîkî ya Axaftin-Ziman-Bihîstinê (ASHA) ve tê dayîn.
Cedwela Pêveka-4: Cedwela fermî ya ku di fatûrekirina mehane ya xizmetên perwerdehiya piştgirî ya Wezareta Perwerdehiya Neteweyî (MEB) de tê bikaranîn; hejmara rûniştnan, rêjeya bihayê û agahdariya xwendekaran dihewîne.
CETI (Communicative Effectiveness Index): Lomas ve ark.; iletişimsel etkinlik ölçeği; partner-rapor (eş, aile bireyi tarafından doldurulur).
Churn (Müşteri Kaybı): Belirli dönemde abonelikten ayrılan müşteri yüzdesi.
CIAT (Kısıtlama-Tabanlı Afazi Terapisi / Constraint-Induced Aphasia Therapy): Pulvermüller 2001. Sözel olmayan iletişimin kısıtlanması, yoğun pratik (haftada 30+ saat). ILAT ile büyük ölçüde örtüşür.
CILT (Constraint-Induced Language Therapy): CIAT’ın yaygın alternatif adlandırması.
Cihaza Veguhastina Hestî: Pergalek ku dengan rasterast bi rêya lerizînên sermirovê digihêne guhê hundurîn; bi taybetî di windahiya bihîstinê ya veguhastin de tê bikaranîn.
Cîhê Karê Parastî: Jîngeheke karê nîv-parastî ku tê de kesên ku di derbasbûna ber bi karê serbixwe de zehmetî dikişînin, di şert û mercên adapteykirî de karên hilberînê dikin.
Cihêkirina Bihîstinê: Şiyana cihêkirina dengên ji hev re nêzîk û yekîneyên axaftinê ji hev.
Class I Level A: AHA/ASA gibi kılavuzlarda en yüksek tavsiye sınıfı ve kanıt düzeyi (Winstein 2016: SLT inme afazisinde Class I Level A).
Cleveland State Workbook: Cleveland State Üniversitesi tarafından geliştirilen, kelime/cümle/anlama/bellek/işlev becerilerini kapsayan ücretsiz yetişkin afazi çalışma kitabı.
Cochrane Systematic Review: Cochrane Collaboration’ın katı metodolojiyle yürütülen, klinik kanıt hiyerarşisinin tepesindeki sistematik derleme tipi (Brady 2016 SLT for Aphasia).
Cohen’s d: İki grup ortalaması arasındaki standardize farkı ifade eden etki büyüklüğü; 0,2 küçük / 0,5 orta / 0,8 büyük.
Communication Board (İletişim Panosu): Düşük-teknolojili AAC; sembol/foto/yazılı sözcüklerin tematik olarak düzenlendiği basılı veya dijital pano.
Communication Tip Card (İletişim İpucu Kartı): Akıcı vs. akıcı olmayan afazi için partnere özel ipuçları içeren rack kartı (The Aphasia Center FL).
Constant Therapy: Boston University spin-off; AI tabanlı uyarlanır görev ataması; ~25$/ay abonelik.
Conversation Groups / Communication Circles: SLP veya eğitimli partner moderatörlüğünde yürütülen, afazili bireylerin sosyal iletişim pratiği yaptığı küçük gruplar.
Cotên Peyvên Minimal: Cotên peyvan ku tenê bi yek fonêmê ji hev cuda dibin û wateyên wan diguherin (wek: kar-bar); di dermankirina fonolojîk de pir caran tê bikaranîn.
CPT (Communication Partner Training / İletişim Partneri Eğitimi): SCA dahil çeşitli partner-eğitim yaklaşımlarının şemsiye terimi. Simmons-Mackie sistematik derlemeleri (2010, 2016).
Crossed Afazi (Crossed Aphasia): Sağ-elini kullanan bireyde sağ yarımküre lezyonuna bağlı atipik afazi; nadirdir.
Crossover Trial (Çapraz Tasarım): Aynı katılımcıların sırayla iki tedavi koşulundan geçtiği RCT tipi (Stark & Warburton 2018 iPad öz-terapi örneği).
Cue Card (İpucu Kartı): Aile/iletişim partneri için “yavaş konuş, jest kullan, yaz” gibi SCA stratejilerini özetleyen küçük kart.
Cued Articulation: İşitsel/görsel ipuçlarıyla artikülasyon desteği.
Cued Speech: سیستەمێک کە دەنگە جیانەکراوەکانی جووڵەی لێوەکان بە شێوە و شوێنە دیاریکراوەکانی دەست پشتگیری دەکات.
Cueing Hierarchy Worksheet: Semantik → fonemik → ortografik ipucu kademelerini sırayla sunan klinik çalışma sayfası.
Cuespeak: İngiltere; klinisyen reçeteli ev egzersiz platformu; £15/ay.

Ç13 terms

Çalakiya Qerta Bûyerê: Serîlêdanek ku tê de bi rêzkirina qertên wêneyên tevlihev ên hatine dayîn di rêzeke mentiqî de, şiyanên vegotinê tê nirxandin.
Çalakiya Tevgerê: Destwerdanek ku bi taybetî di rewşa depresyonê de armanca wê zêdekirina têkiliya takekesî bi çalakiyên xelat-bide re bi şêweyekî avakiri û plansazkirî ye.
Çalakiyên Jiyana Rojane: Çalakiyên bingehîn ên ku ji bo jiyana serbixwe ya takekesî pêwist in, wekî xwarin, cilpûştin, bikaranîna tuwaletê, serşûştin, veguheztin û paqijiya kesane.
Çalakiyên Rojane yên Amûrî: Jêhatîyên tevlihev ên ku ji bo jiyana civakî pêwist in, wekî kirrîn, amadekirina xwarinê, bikaranîna wesayîtên giştî, rêveberiya derman û karên darayî.
Çanda Kerran: Civaka zimanî-çandî ya kesên ker ên ku zimanê nîşanan, nirxên hevpar û normên civakî parve dikin.
Çavdêriya ji Dûr: Çavdêriya nîşaneyên jiyanî yên kesekî ji aliyê tîma tenduristiyê ya ji dûr ve, bi rêya teknolojiyên ragihandinê.
Çavkaniyên Alîkariya Xwe: Giştiya piştgiriyên ku takekesî bi serê xwe dikare bi rêya pirtûk, pelên xebatê, sepan û bernameyên serhêl pêk bîne.
Çerxa Jiyana Malbatê: Çarçoveyek ku qonaxên pêşketina malbatê ji damezrandinê heta berfireh bûn, piçûk bûn û teqawidiyê diyar dike.
Çevrimiçi Afazi Terapi Programı (Aphasia Therapy Online): Dr. John Pierce (La Trobe University); ücretsiz; Türkçe uyarlaması Üsküdar Üniversitesi DKT Bölümü tarafından yapıldı. aphasiatherapyonline.com/tr
Çewisandina Kognitîf: Şêwazên sîstematîk ên xeletiyên fikirînê yên wekî her tiştî an tu tiştî, felaketîkirin, kesîkirin û xwendina hişê kesên din.
Çîrokên Civakî: Amûrek ku rewş an rêzikên civakî yên ku ferd tengasiyan di têgihiştina wan de dikişîne, ji perspektîfa wî bi nivîsên kurt û bi piştgiriya dîtbarî rave dike.
Çolê Xizmetê: Herêmek ku gihîştina erdnîgarî ya xizmetên perwerdehiya taybetî, rehabilitasyonê an tenduristiyê pir sînordar e.
ÇÖZGER (Raporta Pêdiviyên Taybet bo Zarokan): Raporta Pêdiviyên Taybet bo Zarokan (Tirkî: ÇÖZGER). Raporeke fermî ya lijneya tenduristiyê ye ku bi rêziknameyên 20ê Sibata 2019an ket meriyetê. Asta pêdiviyên taybet ên zarokên di navbera 0 û 18 salî de, ne li ser bingeha nexweşiyê lê li ser bingeha fonksiyoneliyê diyar dike. Li şûna "Raporta Lijneya Tenduristiyê ya Kesên Engel" ya kevin hatiye.

D75 terms

Dabeşkirina ICF-CY: Dabeşkirina karkirinê ya Rêxistina Tenduristiyê ya Cîhanê ji bo zarok û ciwanan, ku fonksiyonên laş, avahiyên laş, çalakî, beşdarî û faktorên hawîrdorê bi awayekî giştî û yekgirtî dinirxîne.
Dadgeha Malbatê: Dadgeheke pisporî ye ku li ser nakokiyên hiqûqî yên têkildarî malbatê wekî zewac, cihêbûn, parastina zaroka, nafaqa û parastina zarokan dinêre.
DALY (Disability-Adjusted Life Years): Yetiyitimine ayarlanmış yaşam yılı; hastalık yükü ölçütü.
Danasîna Dengî: Peydakirina gihîştina naverokê ji bo kesên kêm-bîn an kor bi riya veguhastina devkî ya hêmanên dîtbarî yên girîng di medyaya dîtbarî de ji aliyê dengekî derveyî ve.
Daneyên Biyometrîk: Daneyên têkildarî taybetmendiyên laşî yên ku kesekî bi rengekî bêhempa nas dikin, wek rû, şopa tiliyê û iris; ev dane wekî daneyên kesane yên kategoriya taybet têne hesibandin.
Danîna Pozîsyonê: Guherandina pozîsyona kesî bi navberan li ser nivîn an kursiya çerxdar, da ku hevsengiya laşî were parastin û tevlihevî were pêşgirtin.
Dara Spî: Amûrek alîkar û sembolek nasnameyê ku rê dide kesên xwedî kêmasiya dîtinê ku hawîrdora xwe bikolin, astengiyên li ber xwe bibînin û bi serxwebûnî bigerin.
DAU/MAU: Günlük Aktif Kullanıcı / Aylık Aktif Kullanıcı oranı; bağlılık göstergesi.
Daxwaza Paradoksî: Teknîkek ku li ser zêdekirina berxwedanê û îhtîmala guherînê disekine, bi xwestina ku kesê bi mebest pirsgirêkê bidomîne.
Days/Months/Dates Board (Takvim Panosu): Zaman vokabülerine yönelik; gün, ay, mevsim, tarih ifadeleri içeren AAC pano.
Dejenerasyona Makûlayê: Nexweşiyek ku bi xirabbûna makûlayê ya li navenda retînayê ve girêdayî ye; windabûna dîtina navendî çêdike lê dîtina derdorê tê parastin.
Demjimêra Dîtbarî: Amûrek ku dema derbasbûyî bi xembereke rengîn an tevgera xwê nîşan dide û fêmkirina veguheztinan û demên rawestanê hêsantir dike.
DEP (Eğitsel Değerlendirme ve Performans Belirleme Formu): RAM’lar tarafından özel eğitim sürecinin başlangıcında ve takibinde kullanılan resmi form.
Derengiya Pêşkeftina Zimanî: Rewşek ku tê de peyvname û jêhatîbûnên hevbendkirina peyvan ên ku li dora 2 saliyê tên hêvîkirin xuya nabin û dibe ku paşê veguhere astengiya zimanî ya domdar.
Derengiya Teşhîsê: Dirêjbûna heyama di navbera destpêka nîşanan û teşhîsa fermî de, bi rêjeyek ku pencereya destwerdana zû teng dike.
Derengmayîna Xwendinê ya Xwendekarên Ker: Derengmayînek di pêşkeftina xwendin û zimanê nivîskî de ku bi gelemperî di xwendekarên ker de tê dîtin û bi sînordariya rûbirûbûna zû bi zimanê ve girêdayî ye.
Derengmêjên Axaftinê: Zarokên ku di temenê 24 mehan de kêmtirî 50 peyvan hilberînin an jî nikaribin hevokên du-peyvî ava bikin, lê di hemû warên din ên pêşkeftinê de normal in.
Derketina Kûçikê ya Êşdar: Deformasyonek kûçikê ku ji ber nehevsengiya masûlkan di felca mêjî de pêş dikeve û bibe sedema êş, zehmetiya rûniştinê û zehmetiya lênihêrînê.
Derketina Otoacûstîk: Testa objektîf a vekolîna bihîstinê ya li ser bingeha tomarkirina dengên ku ji hêla şaneyên porê yên derve yên kokleayê ve têne hilberandin.
Dermankirina bi Alîkariya Robotên Civakî: Bikaranîna robotên mirovane yên bernamepêkirî yên mîna NAO, Kaspar û Milo di destwerdanên civakî-ragihandinê de, bi taybetî ji bo zarokên bi Nexweşiya Spektra Otîzmê (ASD).
Dermankirina bi Dramayê: Nêzîkatiyek ku li ser îfadeyê ye û teknîkên lîstika rol, improvîzasyon û vejandina çîrokan bikar tîne.
Dermankirina Entegrasyona Hestan: Nêzîkatiyek dermankirinê ye ku ezmûnên hestiyarî yên avakiriî bikar tîne da ku rêxistina teşwîqên hestiyarî di mêjî de piştgirî bide.
Dermankirina Hevdem (Senkron): Dermankirina ji dûr ve ya zindî ku terapîst û mişterî di heman demê de bi înternetê ve girêdidin.
Dermankirina Piştgirîkirî ya Rastiya Virtualî: Birêvebirina senaryoyên civakî, başkirina motora û serîlêdanên rûbirûbûnê di hawîrdorên xuliqandî yên bi berçavkên VR de.
Dermankirina Vojta: Rêbazeke dermankirinê ya ku bi navgîniya xalên tetikê yên ku li ser herêmên taybetî yên laş têne sepandin, şêwazên lokomosyonê yên refleksî di pergala nervê ya navendî de şiyar dike.
Derzîlêdana Toksîna Botulinumê: Dermankiriyek bijîşkî ya ku ji bo demkî şilkirina masûlkeyên spastîk tê bikaranîn; pirr caran di felca mêjî (serebral pals) de tê bikaranîn.
Desîbel: Yekîneya ku tundiya dengî li ser pîvanek logarîtmîk diyar dike.
Destdirêjiya Li Zarokan: Tevgerên bi xwezaya laşî, derûnî an zayendî yên li dijî zarokê, ku sîheta û ewlehiya zarok tehdît dikin.
Destek Eğitim Programı: MEB’in özel eğitim merkezleri için modüler içerikli yapılandırdığı, SGK karşılığı geri ödemeli özel eğitim çatısı.
Destek Eğitim Programı (Support Education Program): MEB’in modüler içerikli programları (Akıcı Konuşma Modülü, Bedensel Yetersizliği Olan Bireyler için Günlük Yaşam Becerileri vb.).
Destwêdana Tevgerî ya Zû û Tund: Bernameyeke destwêdana zû ya tund a li ser bingeha ABA (Analîza Tevgerê ya Serîlêdayî) ji bo zarokên temenê pêşdibistanê yên xwedî Nexweşiya Speya Otîzmê (ASD), ku di hefteyê de 20 heta 40 saet dihewîne.
Destwerdana JASPER: Nêzîkatiyek destwerdanê ya pêşkeftina destpêkê ya li ser bingeha delîlan, ku armanc jê pêşxistina jêhatîbûnên guhdariya hevbeş, lîstika sembolîk û rêkxistina hestan e.
Destwerdana Krîzê: Destwerdanek kurt a ku armanca wê misogerkirina ewlehiya kesê di krîzeke psîkolojîk a tûj de û ji nû ve avakirina hevsengiya hestî bi lez e.
Destwerdana Zû: Komek xizmetên pirpispor ên ku ji bo zarokên di navbera 0 û 36 mehan de yên ku xetereya kêmasiya pêşkeftinê hildigirin an jî xwediyê kêmasiyê ne, û ji bo malbatên wan têne pêşkêş kirin.
Destwerdanên Xwezayî yên Geşepêdanî-Reftar: Komek destwerdanên ku prensîbên geşepêdanê û rêbazên reftar di hawîrdorên xwezayî de, li gorî eleqeya zarokê, bi hev re dike.
Detay Yayın / Seçkin Yayınevi / Akademisyen / ReKitap / Tamadres / Duyu Market: Türkiye’de ADD, GAT-2, RAT, SİAT, SST, CAT-TR gibi standardize testlerin ve afazi kitaplarının başlıca dağıtıcıları.
Dêûbavtiya Erênî: Nêzîkatiyek dêûbavtiyê ya hemdem ku rêberî, danîna sînoran û xurtkirina erênî li şûna cezayê pêşde dixe.
Dêûbavtiya Girêdana Ewle: Modelek dêûbavtiyê ya hestiyar û domdar ku pêşîtiya girêdana ewle ya di navbera dêûbav û zarok de digire.
Dêûbavtiya Hevbeş: Parvekirina berpirsiyariyên dêûbavtiyê bi hevkariyê di navbera dêûbavên ji hev veqetiyayî de ji bo berjewendiya zarok.
Dezgeha Lênêrîna Demkî: Dezgehek ku takekesî di demên ku lênêrîna malê gengaz nîne de demek sînordar lê dimîne û lênêrîn distîne.
DIR/Floortime: Nêzîkatiyek lîstik-bingehîn e ku bi rêberiya zarokê dixebite û armanc dike ku bi rêya têkilî û hestan gavên pêşkeftinê piştgirî bike.
Dibistana Milanê: Nêzîkatiyek sîstemîk a bi eslê xwe Îtalî ku li ser pirsiyarkirina dorhêlî, pêşxistina hîpotezan û prensîbên bêalîtiyê ye.
DiGA (Digital Health Applications Act): Almanya 2019; dijital sağlık uygulamalarının sağlık sigortası geri ödemesine girişi.
Dijital Terapötik (Digital Therapeutic, DTx): Belirli bir hastalığı önleyen, yöneten ya da tedavi eden, kanıta dayalı yazılım tabanlı tıbbi müdahaleler.
Dil ve Konuşma Bozuklukları (Speech-Language Pathology, SLP): Disiplin alanı.
Dil ve Konuşma Terapisti (DKT / Speech-Language Pathologist, SLP): Dil, konuşma, yutma bozukluklarını değerlendiren ve tedavi eden lisanslı meslek profesyoneli.
DİLGEM: Türkiye’nin ilk özel DKT merkezi; afazi türleri ve PACE/ADİS gibi yöntemlere Türkçe rehber içerikler yayımlar.
DİLKOM: Anadolu Üniversitesi Dil ve Konuşma Bozuklukları Eğitim, Araştırma ve Uygulama Merkezi.
Dîplejî: Nexweşiyek motora sîmetrîk e ku bi gelemperî endamên jêrîn ji yên jorîn bêtir bandor dike.
Dirêjahiya Navîn a Gotinê: Hejmara navîn a morféman di gotinên axaftina zarokê de; nîşanek rêjeyî ya pêşkeftina zimanê di qonaxa destpêkê de.
Disfaji (Dysphagia): Yutma bozukluğu; inme sonrası sık görülür ve dil-konuşma terapistinin (DKT) birincil çalışma alanı içindedir.
Disfazi (Dysphasia): Eski terminolojide kısmi dil bozukluğu; günümüzde “afazi” altında ele alınır, ayrı bir tanı kategorisi olarak tercih edilmez.
Disfonyaya Spazmodîk: Nexweşiyek dengî ya nörolojîk e ku tê de girêdana bêxwestî ya masûlkeyên gewriyê dibe sedema ku axaftin tengûteng, birîk an bi nefesî bibe.
Disgrafî: Astengiya fêrbûnê ya ku bi dijwariyên berbiçav di nivîsandina destan, rastnivîsê û jêhatîbûnên vegotina nivîskî de xwe dide der.
Dîsîplîna Erênî: Nêzikatiyeke ku jêhatîbûnên rêveberiya xwe ya zarokê piştgirî dide û bi sînorên rêzdar û domdar rê nîşanî wî dide.
Dîskalkulî: Zehmetiya fêrbûnê ya ku bi dijwariyên berbiçav di hesta jimareyên, karên hesabê û ramandinê de yên matematîkî xuya dibe.
Dîsleksî: Cûreyek astengiya fêrbûnê ya li ser bingeha pêvajoya fonolojîk, ku bi zordariyên berbiçav di naskirina peyvan, rastnivîsandin û herikîna xwendinê de xwe nîşan dide; bi rengekî ku bi astê zîrekiyê re ne hevrêz e.
Distimiya / Depresyona Berdewam: Rewşek e ku kêmî du salan dom dike û bi nîşaneyên depresyonê yên nisbeten sivik lê kronîk tê diyarkirin.
Distributed Practice (Dağıtılmış Pratik): Aynı toplam dozun zamana yayılarak verilmesi; uzun vadede daha iyi öğrenme korunması ile ilişkilendirilir.
Dîstrofiya Maskulara Duchenne: Cureyekî mîrasî yê recessive ê girêdayî kromozoma X e, ku bi lawaziya maskulara pêşkeftî ya ku di zaroktiya destpêkê de dest pê dike xuya dibe.
Dîstrofiya Masulkeyê: Komek nexweşiyên masulkeyî yên mîrasî ku dibin sedema lawaziya pêşkeftî û hilweşîna masulkeyên îskeletal.
Dizartri: Nexweşiya axaftinê ya motorî ku ji ber qelsî, hêdîbûn an bêrêkûpêkiya masûlkeyên axaftinê pêk tê.
Dizartri (Dysarthria): Konuşma kaslarının zayıflığı, sertliği veya koordinasyon bozukluğu nedeniyle ortaya çıkan motor konuşma bozukluğu. Spastik, atak, hipokinetik, hiperkinetik, flaksid ve mikst alt-tipleri vardır.
Dizortografî: Tengasiya mayînde di şopandina rêzikên rastnivîsê û rastnivîsandina peyvên rast de; bi gelemperî bi dîsleksiyê re xuya dibe.
DKTD (Dil ve Konuşma Terapistleri Derneği): 2004’ten beri Türkiye’nin DKT meslek derneği; etik kuralları, etkinlikleri ve DKYAD dergisini yayımlar.
DKYAD (Dil, Konuşma ve Yutma Araştırmaları Dergisi): DKTD’nin yılda 3 sayı çıkardığı, hakemli, açık erişim Türkçe dil ve konuşma terapisi dergisi.
Dog-fooding: Şirketin kendi ürününü iç kullanım için kullanması — kalite kontrol stratejisi.
Domdariya Lênêrînê: Domandina karûbarên ku kesek distîne bi awayekî bênavber û yekgirtî, bêyî ku guhertinên temen, sazî an pisporê bandorê li wan bike.
Doz (Dose): Toplam terapi saati. RELEASE: optimal 20–50 saat.
DPO (Data Protection Officer / Veri Koruma Sorumlusu): Şirket içi veri koruma uyumu sorumlusu.
DRM (Digital Rights Management / Dijital Haklar Yönetimi): Dijital içeriğin yetkisiz çoğaltılmasını önleyen teknolojik koruma.
Dual-tDCS: Anodal ve katodal elektrotların eşzamanlı kullanıldığı tDCS protokolü (Yao ve ark. 2020 NMA).
Dubarebûna Skrîptî: Dubarekirin ji aliyê kesekî bi nexweşiya tîfa otîzmê (NTO) ve gotinên ku ji pirtûk, fîlm an axaftinê bihîstiye di çarçoveyên cûda de; bi dayîna fonksiyoneke ragihandinê dikare were bikar anîn.
Duyu Bütünleme (Sensory Integration): Otizm, DEHB ve gelişimsel bozukluklarda kullanılan yaklaşım.
Düşünce Sesli Protokol (Think-Aloud Protocol): Kullanıcının ürünü kullanırken düşüncelerini sesli ifade etmesi.

E27 terms

E-REHA / e-rehabilitasyon: Anaeli Sağlık ve Eğitim Hizmetleri Tic. Ltd. Şti.’nin geliştirdiği özel eğitim ve rehabilitasyon yönetim platformu.
E-REHAEV: Ev tabanlı tele-rehabilitasyon modülü.
e-Sağlık (eHealth): Sağlık hizmetlerinde dijital teknolojilerin kullanımının şemsiye terimi.
EAT (Ege Afazi Testi / Ege Aphasia Test): Atamaz, Yağız On & Durmaz (2007). Ege Üniversitesi PMR kliniği temelli; akut/subakut hastane ortamı için.
Edinilmiş Dil Bozukluğu (Acquired Language Disorder): Dil edinimi tamamlandıktan sonra ortaya çıkan dil bozukluğu; gelişimsel dil bozukluğunun karşıtı.
Effect Size (Etki Büyüklüğü): Tedavinin büyüklüğünü standart birimde ifade eder (Cohen’s d, Hedge’s g vb.).
Effectiveness vs Efficacy (Etkililik vs. Etkinlik): Kontrollü laboratuvar koşullarında (efficacy) ve gerçek klinik yaşamda (effectiveness) tedavi sonuçlarını ayıran terminoloji.
Ekogram / Ekohêrt: Nexşeyek ku têkiliyên malbatê bi dezgeh, torên civakî û çavkaniyên derdora wê re xuya dike.
Ekolalî: Dubarekirin a peyv bi peyv ya tiştên ku kesên din dibêjin, tavilê an bi derengî; dikare fonksiyona ragihandinê bi xwe bigire.
Ekolali (Echolalia): Karşı tarafın söylediğini istemsizce tekrar etme.
Ekrana Brailleyê: Teknolojiya alîkar a ku nivîsa ji amûrên elektronîk bi alîkariya xalên bilindkirî vediguherîne xwendina destî.
Elektrolarîks: Amûreke elektronîkî ya ku li stû an gerdenê mirov tê danîn û lerizîn çêdike; ji kesên ku laringektomî bûne re diaxive alîkariyê dide.
EMDR: Nêzîkatiyek ku li ser bingeha ji nû ve pêvajokirina û hestnekirina bîranînên travmatîk bi alîkariya teşwîqa du-alî (mîna tevgera çavan) ye.
Empatî: Şiyana têgihiştina hest û ramanên kesên din ji perspektîfa wan û vegerandina wê têgihiştinê bo wan.
Endeksa ADL ya Katz: Pîvanek ku serbestiya di şeş çalakiyên bingehîn ên jiyana rojane de dinirxîne; ji bo diyarkirina hewcedariyên lênêrînê tê bikaranîn.
Endeksa Barthel: Amûrek nirxandinê ya deh xalî ye ku serbestiya fonksiyonel a kesekî di jiyana rojane de di navbera 0 û 100 xalan de dipîve.
Epîlepsî: Nexweşiyek nörolojîk e ku bi deqên dubare yên ji ber derxistinên elektrîkî yên anormal ên di mêjî de tê nîşankirin; di perwerdehiya taybet de plansaziya ewlehiyê pêwîst dike.
Epilepsî (Hevalbendiya Spektruma Otîzmê): Nexweşiyên krîzê yên ku di kesên bi Nexweşiya Spektruma Otîzmê (ASD) de li gorî nifûsa giştî pirtir xuya dibin; di plansaziya perwerdeyê de tedbîrên ewlehiyê hewce dike.
EREHA 2.0: Platformun ileri sürümü; Meta Quest VR derin entegrasyonu hedefli.
Erêkirina Mirov-di-Xelekê-de: Nêzîkatiyeke ewledar ku tê de her derçûnek ku zîreka çêkirî hilberandiye ji hêla pisporek ve tê verast kirin û vediguheze biryara dawî.
Ergnomiya Malê: Sererastkirina jîngeha malê li gorî sînordariyên fonksiyonel ên kesî, ji bo zêdekirina ewlehî û serxwebûnê.
Ergoterapi (Occupational Therapy, OT): Günlük yaşam aktivitelerinde işlevselliği artıran rehabilitasyon disiplini.
Erka Lîstikê: Erkên avahîkirî yên ku li derveyî danişînên dermankirinê têne dayîn, ji bo veguhastina tiştên ku di tedawiyê de hatine fêrkirin bo jiyana rojane.
Errorless Learning (Hatasız Öğrenme): Yanlış cevabın oluşmasına izin vermeyecek şekilde maksimum ipucuyla başlanan ve kademeli olarak ipucunun kaldırıldığı öğrenme yaklaşımı; PPA ve demansta önerilir.
ESO: European Stroke Organisation; 2024 Aphasia Guideline’ı yayımladı.
Eşkerekirina Xwe: Parvekirina hest û serpêhatiyên takekesî di asteke guncaw de ji bo damezrandina nêzîkbûn û pêwendiya kûr.
Etik Kurul (Institutional Review Board, IRB / Ethics Committee): Araştırma protokolünü etik açıdan onaylayan kurum.

F27 terms

Family Guide (Aile Rehberi): Bakım verenler için afazi tanımı, prognoz ve iletişim stratejilerini içeren basılı/dijital rehber (NAA Caregiver Guide modeli).
FCET2EC: Breitenstein ve ark. 2017, Lancet; Alman çok merkezli RCT, kronik afazide 3 hafta ≥10 saat/hafta SLT’nin sözel iletişimi anlamlı geliştirdiğini gösterdi.
FEES: Lêkolînek teşhîsî ya ku tê de fonksiyona daqurtandinê bi riya endoskopek nermbend rasterast tê dîtin û nirxandin.
Felca Çar Endaman: Rewşeke felcê ya ku tê de her çar endamên laş bandor dibin.
Felca Mêjî ya Diskinetîk: Cureyek CP e ku bi tevgerên nedilxwazî yên wekî atetozê, koreyê û distoniyê xwe dide der, û tonûsa masûlkeyê tê de diguhere.
Felca Mêjî ya Spastîk: Celebekî felca mêjî ye ku tê de masûlke her dem teng in û kirina tevgerên bi îrade pir zehmet e.
Felca Mêjiyî ya Ataksîk: Celebeke CP e ku bi dijwariyên berbiçav di hevsengî, koordînasyon û tevgerên hûrguliyê de xwe dide nasîn.
Felça Mêjî: Rewşek ku ji ber birîneke mayînde lê ne pêşkevtî ya di mêjiyê ku hêj geşe dike de çêdibe û bi tevliheviyên di tevger û pozîsyona laş de xuya dibe.
Fenîlketonûrî: Nexweşiyeke metabolîk ku tê de asîda amînoyî ya fenîlalanîn nayê metabolîzkirin; di encamê de fenîlalanîn di laş de kom dibe, bandorê li pergala sinirî ya navendî dike û dibe sedema kêmasiya derûnî.
Fêrkirina Rasterast: Rêbazeke birêkûpêk ku tê de mamoste jêhatiya armanckirî bi awayekî eşkere model dike û xwendekar wê bi pratîkên rêvekirî û serbixwe fêr dibe.
Fikar û Xemgîniya Testê: Şêweyek fikar e ku berî û di dema ezmûnê de tê jiyandin û bi bersivên kognitîf û fîzyolojîk bandorek neyînî li ser performansê dike.
Fikarê Matematîkê: Rewşek ku tê de xemgîniya zêde li hember peywirên matematîkê bandorê li bîranîna xebatê dike û performansê kêm dike.
Fîzyoterapî: Dîsîplînek ku ji bo pêşîlêgirtina, baştirkirina û pêşxistina tevger û tevliheviyên fonksiyonê, werzişan, teknîkên destî û ajanên fîzîkî bi kar tîne.
Fizyoterapi (Physiotherapy, PT): Hareket ve fiziksel işlevin eski haline getirilmesi.
Flaticon / Icons8 / Vecteezy: Klinik materyallerde nesne ikonları, illüstrasyon ve vektör grafik ihtiyaçları için sıklıkla başvurulan, attribution-free veya prim-temelli üç büyük ikon-vektör kütüphanesi.
fMRI (functional Magnetic Resonance Imaging): İşlevsel manyetik rezonans görüntüleme; terapinin nöroplastik etkilerini gösteren çalışmalarda kullanılır.
Fobiya Taybetî: Tirsek xuyayî û domdar li hember tiştekî an rewşeke diyarkirî, ku ji xetereya rastîn a wê rewşê re ne hevseng e.
Fonem Edit Mesafesi (Phoneme Edit Distance): İki fonem dizisi arasındaki minimum düzenleme uzaklığı; afazili konuşma için WER’e alternatif.
Fonksiyonên Rêveber: Pêvajoyên meta-cognitive yên ku tevgera armancgir rêkûpêk dikin, wekî plansazî, organîzekirin, ramaneke nermbûyî, kontrolkirina astengiyê û bîranîna xebatê.
Fonolojî: Qada ku pergala dengên zimanekî û rêgezên ku rêzkirina van dengan birêkûpêk dike, lêkolîn dike.
Fonotaktik (Phonotactics): Bir dilin izin verdiği ses dizilim kuralları (CV, CVC, CCVC vb.).
Formulasyona Dozê: Çarçoveyek klînîkî ya ku pirsgirêkên takekesî bi rêya yekkirina faktorên biyopsîkososyal, hêmanên teşwîqker û domdar bi şêweyeke berhevkirî rave dike.
Freemium: Temel özellikler ücretsiz, gelişmiş özellikler ücretli model.
Frekans Etkisi (Frequency Effect): Yüksek frekanslı sözcüklerin düşük frekanslılara göre daha kolay erişilmesi.
Frontotemporal Lober Dejenerasyon (Frontotemporal Lobar Degeneration, FTLD): nfvPPA ve svPPA’nın altında yatan ana nörodejeneratif çatı.
FTR / PMR (Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon / Physical Medicine and Rehabilitation): Hekim uzmanlığı; inme rehabilitasyonunun klinik koordinatörü.
Functional Script — Pharmacy/Doctor/Grocery (İşlevsel Senaryo): Hastanın günlük yaşam ihtiyaçlarına göre hazırlanmış, akıcı üretilebilir hedef hale getirilen mini diyaloglar.

G24 terms

Gastrostomî: Lûleyek ku ji bo dabînkirina xwarinê rasterast bo mîdeyê li kesên ku xwarina wan a devkî têrê nake tê danîn.
GAT-2 (Gülhane Afazi Testi-2 / Gulhane Aphasia Test-2): Tanrıdağ, Topbaş & Maviş (2006); Maviş ve ark. (2007) standardizasyonu. Yatak başı tarama testi. Spontan konuşma, anlama, tekrar, adlandırma, okuma, yazma, oryantasyon. Cronbach α = 0,91; test-tekrar test r = 0,81.
GBD (Global Burden of Disease): Küresel hastalık yükü çalışması; ülke düzeyinde inme/afazi tahminlerinde standart kaynak.
GDPR (General Data Protection Regulation): AB Genel Veri Koruma Tüzüğü; KVKK ile yüksek oranda örtüşür.
GEÇDA: Amûra Nirxandina Zaroktiya Destpêkê ya Gaziyê; envanterek ku li Tirkiyê hatiye pêşxistin ji bo destnîşankirina asta mezinbûna zarokên di navbera 0 û 72 mehan de.
Genelleme (Generalization): Eğitilmiş maddelerden eğitilmemiş semantik/fonolojik komşulara aktarım; SFA’nın temel hedeflerinden biri.
Generalization Probe (Genelleme Sondası): Eğitilmemiş madde, modalite veya bağlamlara aktarımı izleyen periyodik ölçüm.
Gihîştîbûn: Sêwirandina jîngeh, veguhastin, agahî-ragihandin û xizmetan bi awayekî ku destûrê dide her kesekî ku wan bi serxwebûnî û serbixwe bikar bîne.
Gihîştina Rastiyên Hesabê: Bangkirina otomatîk a rastiyên hesabê yên bingehîn (mînak 7+8) ji bîranînê; di diskalkûliyê de bi awayekî diyar xira dibe.
Gihîştina WCAG 2.1 AA: Standardek navneteweyî ye ku ji bo gihîştina naverokên malpera înternetê ji hêla kesên xwedî seqet ve hatiye destnîşankirin; li ser bingeha prensîbên têgihîştin, bikaranîn, fêmkirin û saxlemiyê ye.
Girêdana Bêewle: Şêweyên girêdanê yên xurîbûnê, fikarê an tevliheviyê yên ku ji ber helwestên nelihev, dûr an îstismarkar ên lênêrê mezin pêş dikevin.
Girêdana Ducar: Nimûneya ragihandinê ya ku Bateson pênase kiriye; tê de peyamên ji hev cihê di heman demê de têne şandin û ji wan reviyan nayê.
Girêdana Ewle: Şêwaza girêdanê ya ku ji ber hebûna domdar û hestiyar a xwedîkarê pêk tê û dihêle zarok hem azadane vedikole hem jî dema hewce dike li ser bingeheke ewle were.
Girêdayîbûna Nivînan: Rewşa ku kesek bi giranî neçar e jiyana xwe li ser nivînan derbas bike; ji bo pêşîlêgirtina tevliheviyên tenduristiyê hewceyî plansaziyeke lênêrîna giran e.
Girtina Bihîstinê: Şiyana temamkirina axaftineke kêmasî an dengxirêj bi karanîna çarçoveya gotinê.
Giştîkirin: Nîşandana jêhatîyek an tevgereke ku hatiye fêrbûn li cem kesên, li cihên, bi amûrên û di demên cihêreng de.
Glaukom: Nexweşiyek ku ji ber zêdebûna tansiyona hundirê çavê zirarê dide nerva optîkê û dibe sedema windabûna bîneya pêşkeftî.
Global Afazi (Global Aphasia): Tüm dil alanlarında ağır bozukluk; akıcılık, anlama, tekrar, adlandırma hepsi bozuk. Lezyon: Sol perisilvian alanın tamamı (büyük orta serebral arter infarktları).
Global Symbols: Mulberry, Tawasol, Sclera ve ARASAAC sembollerini birleştiren, çok dilli AAC platformu (globalsymbols.com).
Gorno-Tempini Konsensus Kriterleri (Gorno-Tempini Consensus Criteria): 2011’de yayımlanan, üç PPA varyantını ayırt etmek için kullanılan tanı kriterleri (Neurology).
Görünmez Filigran (Invisible Watermark): İnsan gözüyle algılanmayan, dijital içeriğe alıcı kimliğinin gömüldüğü antikorsanlık tekniği.
GPL (GNU General Public License): Türev eserlerin de GPL ile dağıtılmasını gerektiren copyleft yazılım lisansı; Cboard gibi açık AAC araçlarında kullanılır.
GRADE (Grading of Recommendations, Assessment, Development and Evaluations): Klinik kılavuz önerilerinin kanıt kalitesi ve güçlülüğünü derecelendirme sistemi; ESO 2024 Aphasia Guideline’ın temeli.
Guhdariya Çalak: Jêhatîbûna têgihiştina gotinên mişterî bi rêya vegerandina wan, kurtekirinê û bersivên empatîk.

H51 terms

Hedges’ g: Küçük örneklem yanlılığı için düzeltilmiş Cohen’s d varyantı; afazi RCT’lerinde sıklıkla raporlanır.
Helsinki Bildirgesi (Declaration of Helsinki): İnsan deneklerle yapılan tıbbi araştırmalar için etik ilkeler.
Hemianopsi (Hemianopia): Görme alanının yarısının kaybı; homonim hemianopsi tipik.
Hemiparezi (Hemiparesis): Vücudun bir yarısında kas gücü kaybı; afazide tipik olarak sağ taraf etkilenir (sol hemisfer lezyonu).
Hemîplejî: Rewşa felcbûnê ya ku tenê nîvekî laş (milê rast an çepê û lingê rast an çepê) dixe bin bandorê.
Hemipleji (Hemiplegia): Vücudun bir yarısında tam felç.
Hemofîlî: Nexweşiyek xwînrijandina mîrasî ya bi kromozoma X-ê ve girêdayî ye, ku ji ber kêmbûna faktorên koagulasyonê çêdibe û bi xwînrijandina hêsan û dirêj a xwînê xwe dide xuyang kirin.
Hemorajik İnme (Hemorrhagic Stroke): Damar yırtılması sonucu beyne kanama; intraserebral kanama (ICH) ve subaraknoid kanama (SAH) alt-tipleri.
Hêsankirina Nöromuskular a Proprioseptîf: Teknîkeke dermankirinê ye ku şêwazên tevgera tevlihev bikar tîne û armanca wê baştirkirina nermbûn, hêz û koordînasyona masûlkeyan e bi rêya teşwîqkirina proprioseptoran.
Hesta Jimareyê: Têgihîştina xwezayî ya mezinbûna jimareyan, têkiliyên wan û encamên kiryarên hesabê.
Hestiyariya Kontrastê: Şiyaniya fêmkirina cudahiyên di navbera astên ronahiyê yên cihêreng de.
Hestiyariya Zêde: Rewşeke ku tê de kesek li hember hin teşwîqên hisî bi tundî û ji asayî pir zêdetir bersiv dide.
Hev-Fêrkarî: Modelek ku tê de mamosteyek perwerdehiya giştî û mamosteyek perwerdehiya taybetî bi hevkarî di heman polê de hînkirinê plan dikin û bicih tînin.
Hevalbendiya Terapötîk: Hevkariya ku di navbera danişvan û terapîst de li ser bingeha armanc, peywir û girêdana hestî tê avakirin; pêşbînêrê sereke yê serkeftina terapiyê.
Hevdîtina Klînîkî: Rêbazeke bingehîn a nirxandinê ye ku bi kesî re bi şêweyeke avahîkirî, nîv-avahîkirî an azad tê meşandin; ji bo armancên teşhîs û formulasyona rewşê.
Hevdudaniya Civakî: Herikîna ragihandinê ya ku di danûstandinê de bi rêya guhertina nöbetê ya hevbeş, parvekirina hestan û vegerandina agahiyan tê domandkirin.
Hevpeyvîna Motîvasyonê: Rêbazek hevpeyvînê ya hevkarî ye ku armanca wê zêdekirina motîvasyona guherînê ye, bi taybetî ji bo kesên ku li hember guherîna reftar berxwedanê nîşan didin.
Hevpeyvîna Teşhîsa Otîzmê: Amûreke klînîkî ye ku bi riya hevpeyvînek birêkûpêk bi lênihêrvanên takekesî re, li ser bingeha dîroka geşedana wî û tevgerên wî yên niha, nirxandina Nexweşiya Speqtirûma Otîzmê (NSO) pêk tîne.
Hevrêziya Dîtbar-Motor: Şiyana pêkanîna têgihîştina dîtbar û tevgera motorê bi awayekî hevdem û hevrêz.
Hevrêzkarê Xizmetê: Pisporek ku li ser navê takekesî û malbatê wekî pireke di navbera dezgeh û komên pisporan ên cûda de kar dike û domdariya xizmetê misoger dike.
Hevsengiya Malbatê (Homeostatîk): Şêwazên domdar ên malbatê yên ku armanca wan parastina hevsengiya hundurîn di hemberî guhertinan de ye.
Hibrit Model (Hybrid Model): Senkron + asenkron + yüz yüze seansları birleştiren karma sunum modeli.
Hîdrosefal: Rewşek ku tê de şilava mêjî û stûyê piştê ji ber nexweşiya gerîna wê an vedijînê di ventrîkulan de kom dibe û zexta hundirê serî zêde dike.
Hîdroterapi: Rêbazek fîziyoterapiyê ye ku ji taybetmendiyên hilkişandin, berxwedan û germahiyê yên avê sûd wedigire; bi taybetî ji bo kesên ku spastîsîteyên wan heye bikêrhatî ye.
Hilgirtina Nexweş: Amûrek ku destûrê dide ku kesê ku nikare bi serxwe bizive, bi rêya astenekek mekanîkî bi ewlehî were hilgirtin û veguheztin.
Hilkişera Derencê: Alîkarek livînê ye ku kesek di navbera qatên malê de bi kursiyeke motordar an platformeke motordar vediguhêze.
Hînkirina Adaptkirî: Guherandina naveroka hînkirinê, rêbaz, dem an materyalên wê li gorî taybetmendiyên kesê.
Hînkirina Bersiva Bingehîn: Rêbazeke hînkirinê ya xwezayî ku tevgerên bingehîn ên wekî motîvasyon, bersivdana nîşaneyên pirjimar, rêveberiya xwe û destpêkirina civakî armanc digire.
Hînkirina bi Ceribandinên Cuda: Şêweyekî hînkirina giranbiha ye ku ji teşwîq, bersiv, encam û navberê di navbera ceribandinan de pêk tê û bi ceribandinên birêkûpêk û dubare tê pêşkêşkirin.
Hînkirina bi Demboriya Sabît: Teknîkek e ku piştî teşwîqa armancê demeke diyarkirî ya sabît tê çaverêkirin; heke bersiv neyê, nîşana kontrolê tê dayîn.
Hînkirina bi Nîşana Hevdem: Nêzîkatiya hînkirina bi ceribandinên veqetandî ye ku tê de nîşana kontrol a ku bersiva rast peyda dike bi heman demê re ligel teşwîqa armancê tê pêşkêş kirin.
Hînkirina bi Piştgiriya Hevteman: Nêzîkatiyeke ku tê de hevteyên bi pêşkeftina asayî di pêvajoya perwerdeyê de bi rola nimûne an piştgir têne çalakirin.
Hînkirina bi Piştgirîya Rastiya Zêdekirî: Rêbaziyek pirfehm a ku bi zêdekirina tebeqeyên dîjîtal li ser hawîrdora rastîn tê pêşkêşkirin; di perwerdehiya baldarî û fêrbûna têgehan de tê bikaranîn.
Hînkirina Bingehkirî ya Civakê: Pratîkek ku hînkirina jêhatîbûnan ji derveyî polê, di hawîrdorên civakî yên rastîn de (wek bazar, bank û rawestgeh) tê meşandin.
Hînkirina Fersendê: Hînkirinek xwezayî ye ku di nav rêzikên rojane de ji rewşên ku kesek eleqeya xwe nîşan dide sûd werdigire û berbi armancên plankirî ve tê birêve kirin.
Hînkirina Fersendî – Rêzikên Daxwazên Îhtîmala Bilind: Teknîkek ku tê de pêşî ji kesî re rêzikek daxwazên hêsan tê pêşkêşkirin, paşê daxwazeke dijwar tê pêşkêşkirin, da ku îhtîmala hevkariyê bilind bibe.
Hînkirina Jêhatîyên Civakî di Komê de: Nêzîkatiya destwerdanê ya ku tê de kesên xwedî Nexweşiya Spekirê Otîzmê (NSO) di rûniştinên komê yên avahîkirî de bi hevtayên xwe re jêhatîyên civakî bi kar tînin.
Hînkirina Pirhestî: Pratîkeke hînkirinê ya ku tê de kanalên dîtbarî, bihîstinî, kînestetîk û destlêdanê bi hev re tên bikar anîn.
Hîperakûzî: Aciziya zêde ya takekesekî ji dengên ku bi gelemperî wekî acizkar nayên hesibandin.
Hîperleksî: Profîlek ku tê de şiyana xwendina zû ya ji asta ku ji bo wî temenî tê hêvîkirin pir bilindtir e, bi gelemperî bi dijwariyên berbiçav ên têgihîştinê re tê dîtin; dikare bi Nexweşiya Spekiruma Otîzmê (ASD) ve girêdayî be.
Hipertoni: Bilindtirîna tonusa masûlkeyan ji asta normal zêdetir; spastisite û rijidite her du jî di vê çarçoveyê de têne nirxandin.
Hîpoterapî: Rêbazek ku bi rêvebiriya terapîstekî, ji tevgera rîtmîk a pişta hespê sûd wergirtin, ji bo piştgirîkirina kontrola pozîsyonê, hevsengiyê û yekbûna hestan tê bikaranîn.
Hîpotîroîdîzma Konjênîtal: Rewşeke metabolîk a ku ji ber kêmbûna hormona tîroîdê di dema ji dayikbûnê de çêdibe; eger bi zûtirîn dem destpêşxerî neyê kirin, dibe sedema kêmasiya hiş û ramanê. Bi rêya tarnasîna nûzayendê dikare were pêşgirtin.
Hipotonî: Kêmbûna tona masûlkeyê ji asta normal; wekî tabloya «pitika şil» jî tê nasîn.
Hişmendiya Fonolojîk: Jêhatîbûna nasîn û xebatê bi avahiya dengî ya zimanê axaftinê re (kîte, hevrêz, yekîneyên dengî).
Hişmendiya Morfolojîk: Jêhatîbûna nasîn û fêmkirina wateyê bi rêya kok, paşgir û pêşgirên peyvan û avahiyên waneyê.
Hişyariya Bi Zanebûn (Mindfulness): Jêhatîbûna rêvekirina bala mirov ber bi kêliya niha ve bi helwesteke bêdadrêsî û pejirandinê.
Hişyariya Fonemî: Jêhatîbûna nasîn, veqetandin û yekkirina yekîneyên dengî yên herî piçûk (fonem) ku peyvan ji wan têne çêkirin.
Homework Pack (Ev Egzersiz Paketi): Atlas Aphasia Center, Tactus, Lingraphica gibi kuruluşların düzenli yayımladığı yapılandırılmış indirilebilir egzersiz seti.
Homotipik Sağ Alan (Right Hemisphere Homologue): Hasarlı sol bölgenin sağdaki simetrik karşılığı; afazi iyileşmesinde devreye girebilir.
Hospital Communication Book (Hastane İletişim Kitapçığı): Stroke Association UK örneği; yatakta YES/NO ve temel ihtiyaçları ifade etmeye yönelik resimli kitap.

I-İ17 terms

IARC: International Aphasia Rehabilitation Conference.
ICF (International Classification of Functioning, Disability and Health): WHO’nun işlevsellik, yetiyitimi ve sağlık sınıflandırması; LPAA’nın çerçevesi.
ILAT (Yoğun Dil-Eylem Terapisi / Intensive Language-Action Therapy): Pulvermüller ve ark.; iletişim eylemine gömülü, yoğun, kısıtlama-temelli yaklaşımın güncel adı.
Implanta Koklear: Amûrek elektronîk a ku bi emeliyatê tê danîn û bi rêya derbazbûna guhê hundurê zirarkirî nervê bihîstinê bi elektrîkî teşwîq dike.
Inclusive Communication (Kapsayıcı İletişim): Tüm iletişim engelli bireyleri içerecek şekilde uyarlanmış kurumsal iletişim politikası ve uygulaması.
IPD (Bireysel Katılımcı Verisi / Individual Participant Data): Birden fazla çalışmanın ham verisinin birleştirildiği meta-analiz tipi; RELEASE’in tipi.
IPNP (International Picture Naming Project, UCSD): 520 nesne + 275 eylem çizimi, 7 dil normuyla; özellikle fiil adlandırma araştırmasında değerli (Bates ve ark., crl.ucsd.edu).
ISO 27001: Bilgi güvenliği yönetim sistemi standardı.
ISO 27701: Gizlilik bilgileri yönetim sistemi (PIMS) standardı.
İhmal Sendromu (Neglect / Hemispatial Neglect): Genellikle sağ parietal lezyonlarda, vücudun veya çevrenin bir yarısının “fark edilmemesi” durumu.
İletişim Çöküşü (Communication Breakdown): İletişim girişiminin başarısız olması; tamir stratejileri (repair strategies) gerekir.
İletişim Tamiri (Communication Repair): Çöküş sonrası iletişimi yeniden kurma stratejileri.
İnme Sonrası Depresyon (Post-Stroke Depression, PSD): Afazili bireylerde %70’e ulaşır; tedavi sonuçlarını ve yaşam kalitesini doğrudan etkiler.
İnsidans (Incidence): Belirli bir zaman diliminde (genellikle yıllık) yeni vaka sayısı.
iPad Self-Therapy: Stark & Warburton 2018; kronik afazide günde 20 dk iPad öz-terapinin pilot crossover RCT kanıtı.
İpucu Hiyerarşisi (Cueing Hierarchy): Semantik → fonemik → ortografik (yazılı) ipucu kademesi; bağımsız üretim için kademeli destek.
İskemik İnme (Ischemic Stroke): Damar tıkanması sonucu beyin dokusunun kansız kalması; tüm inmelerin ~%85’i.

J21 terms

Jêhatîbûna Bilind: Taybetmendiya kesên ku di yek an çend warên de ji hevalên xwe yên hevtemen performanseke bilindtir nîşan didin û hewceyê bernameyek perwerdehiyê ya dewlemend û pêşketî ne.
Jêhatîbûnên Kar û Pîşeyî: Têrkirinên pîşeyî yên ku ji bo ketina karê parastî an pêşbirk tên bidestxistin.
Jêhatîbûnên Lênerîna Xwe: Jêhatîbûnên ku armanc ew e ku kesek bi serxwebûnî hewcedariyên kesane yên rojane bicih bîne, wek xwarin û vexwarin, cilpêkirin, bikaranîna tuwaletê û paqijiya kesane.
Jêhatîbûnên Serketin: Stratejiyên cognitive, hestî û reftarî yên ku kesek ji bo serketin li hember rewşên stresê bikar tîne.
Jêhatîbûnên Têgînî: Jêhatîbûnên adaptîf ên bingehê akademîk, wekî têgînên ziman, xwendin-nivîsandin, pere, dem û jimare.
Jêhatiya Motora Gewre: Jêhatiyên ku bi alîkariya komên masûlkeyên mezin têne kirin, wek rûniştin, rawestin, meşin û bezin.
Jêhatiya Motora Zirav: Jêhatiyên hûrgilî yên ku bi alîkariya komên masûlkeyên piçûk têne kirin, wekî girtina pênûsê, girêdana bişkokê û bikaranîna meqesê.
Jêhatîya Pêşmerj: Jêhatîya bingehîn a ku divê berî her tiştî di kesî de hebe, da ku jêhatîya armancê were hînkirin.
Jêhatiya Savant: Profilek ku kesek di yek an çend warên de jêhatiyên awarte nîşan dide; di beşeke piçûk a kesên bi Nexweşiya Spektruma Otîzmê (ASD) de tê dîtin.
Jêhatîyên Akademîk ên Fonksiyonel: Jêhatîyên xwendin, nivîsandin, matematîk û rêveberiya dem û pereyê ku di jiyana rojane de bikêr in.
Jêhatîyên Jiyana Civakî: Jêhatîyên ku kesek bi serxwebûnî di nav civakê de kar bike, wekî kirîn, bikaranîna veguheztina giştî û birêvebirina karûbarên bankayê.
Jêhatîyên Jiyana Serbixwe: Komek jêhatîyên ku ji bo kesekî di mezinbûnê de jiyana xwe ya serbixwe di mala xwe û civakê de bidomîne pêwîst in.
Jêhatîyên Malê: Jêhatîyên ku di hawîrdora malê de pêwîst in, wek amadekirina xwarinê, paqijkirin, şûştina cilan û tamîrên biçûk.
Jêhatîyên Pratîk: Jêhatîyên adaptîf ên pratîkî yên ku lênêrîna xwe, ewlehî, kar, veguhastin, tenduristî û çalakiyên jiyana rojane vedihewîne.
Jêhatîyên Vegotinê: Şiyana vegotina bûyeran bi avahiya destpêk-pêşkeftin-encam, bi parastin a têkiliyên sedem û encamê.
Jenogram: Nexşeyek grafîkî ya ku bi sembolan kêmî sê nifşên malbatê, şêwazên têkiliyê û bûyerên girîng nîşan dide.
Ji Nû Ve Nivîsandina Çîrokê: Di terapiya vegotinê de; pêvajoya ji nû ve nivîsandina çîroka ku ji aliyê pirsgirêkê ve serdest e, bi çîrokeke jiyanê ya alternatîf ku çavkaniyên alternatîf û bihêz tê de hene.
Jimareya Aqilê (JA): Puanek ku ji testên aqilê yên standard tê wergirtin û wekî nîşanek mîqdarî ya fonksiyonên derûnî tê bikar anîn.
Jîngeha Herî Kêm Sînordar: Prensîba hilbijartina jîngeha perwerdeyê ya ku tê de ferd dikare bi hevrêyên xwe yên ku ji kêmasiyê bandor nebûne di asta herî bilind de bibe yek û hewcedariyên wî/wê herî baş werin bicîhkirin.
JMIR: Journal of Medical Internet Research; dijital sağlık alanının lider dergisi.
JSLHR: Journal of Speech, Language, and Hearing Research.

K61 terms

Kalîteya Jiyanê: Nirxandina rewşa laşî, hestî, civakî û hawîrdorê ya kesekî ji dîtgeha xwe ya şexsî.
Karanîna Gelek Derman: Kesek di heman demê de gelek derman bi kar tîne; xetera bandorên dermanên li ser hev û alîbandorên neyînî pir bilind e.
Karîgeriya Destwerdana Tevgerî ya Zûdemî ya Tund: Bingeha delîlan ku destwerdana avahîkirî ya li ser bingeha ABA-yê ya 20-40 saetan di hefteyê de, di tevgerên zanistî, zimanî û adaptîf de mezinahiya bandorê ya navîn-mezin pêk tîne.
Karkirina Piştgirîkirî: Modeleke îstîhdamê ku li ser bingeha xebitandina kesên xwedî hewcedariyên taybetî di cihên xebatê yên pêşbaziyê de bi piştgiriya rahênerek kar hatiye avakirin.
Karmaşık Kelime Kitabı: Mariam Kavakcı; 100 karmaşık sözcük + resim kart seti; SFA için tasarlanmış (Detay Yayın 2021).
Karmaşıklık Etkisi (Complexity Effect): Karmaşık yapıların öğretiminin daha basit yapılara genelleme sağlaması — TUF’un teorik temeli.
Karta Nasnameya Kesên Zehmetdar: Karekî ku ji aliyê Wezareta Malbat û Karûbarên Civakî ve tê dayîn û dihêle kesên zehmetdar ji mafên xwe yên qanûnî û hêsankariyên xwe sûd werbigirin.
Karûbarê Binnivîsên Nivîskî: Pêşkêşkirina axaftin û dengên girîng wekî nivîsa nivîskî li ser ekranê; ji bo kesên xwedî astengiya bihîstinê gihîştinê peyda dike.
Katarakt: Rewşek ku lensê çavê xwe şefafiya xwe winda dike û kor dibe, û ev jî dibe sedema kêmbûna dîtinê.
Katodal tDCS (Cathodal tDCS): Negatif elektrotun kortikal eksitabiliteyi azalttığı tDCS uygulaması; sağ homotipik alana inhibisyon amaçlı kullanılabilir.
Kekemî: Nexweşiyek herikîna axaftinê ye ku tê de herikîna axaftinê bi dubarekirina dengan, hece û peyvên, dirêjkirin û astengên axaftinê tê qelandin.
Kêm Bîner: Kesê ku dikare dîtina xwe ya mayî bikar bîne; tûjahiya dîtina wî ya rastkirî di navbera 20/70 û 20/400 de ye.
Kêmasiya Baldariya Hevbeş: Tunebûn an derengbûna tevgerên baldariya hevrêzkî yên wekî têkiliya çavan, nîşandana bi tilî û şopandina mêzê di nexweşiya speqtirûma otîzmê (ASD) de.
Kêmasiya Bihîstinê: Rewşek ku tê de windabûna hestiyariya bihîstinê bigihêje asta ku bandorek neyînî li ser ragihandin, ziman û serfiraziya perwerdehiyê ya kesan bike.
Kêmasiya Civakî-Aborî: Bandora neyînî ya kombûyî ya faktorên wekî dahatiya kêm, perwerdehiya sînordar, kardariya bêîstiqrar û piştgiriya civakî ya nebes li ser encamên pêşkeftinê, perwerdehiyê û tenduristiya zarok.
Kêmasiya Derûnî ya Navîn: Komeke ku dikare jêhatîbûnên akademîk ên fonksiyonî, lênihêrîna xwe û jêhatîbûnên pîşeyî yên hêsan bi dest bixe û di jiyana rojane de pêdiviya piştgiriya navîn heye.
Kêmasiya Dîtinê: Tevî hemû derman û rastkirinên optîkî, hebûna windabûneke di fonksiyonên dîtinê de ku bandorek neyînî li ser performansa perwerdehiyê û jiyana rojane ya kesî dike.
Kêmasiya Hizkî ya Pir Giran: Komeke ku gelek kêmasî bi hev re tê de hene û di hemû warên jiyanê de lênêrîna berdewam hewce dike.
Kêmasiya Laşî: Rewşek ku bi tengahiyên domdar ên kesekî di tevger, rawestan û pêkanîna çalakiyên jiyana rojane de tê nîşankirin, ji ber xirabbûnên di pergalên masûlke-îskeletê, nerv yan jî organên navxweyî de.
Kêmasiya Lûleya Neuralê: Komek anomaliyên zayînî yên girêdayî astengiyên girtina lûleya neuralê di destpêka ducaniyê de (anensefali, spina bifida).
Kêmasiya Pirjimar / Windabûna Dîtin û Bihîstinê: Rewşek ku tê de hem hesta dîtinê hem jî hesta bihîstinê bi hev re di asteke ku perwerde û ragihandinê bandor dike de kêmasî ne.
Kêmasiya Rewşenbîrî ya Giran: Komek ku di bidestxistina jêhatîbûnên bingehîn ên lênihêrîna xwe û ragihandinê de piştgiriya zexm hewce dike.
Kêmasiya Rewşenbîrî ya Sivik: Komeke ku dikare jêhatîbûnên bingehîn ên xwendin, nivîsandin û hesabê heta astekê bistîne û bi piştgiriya sînordar jiyaneke serbixwe bimeşîne.
Kêmasiya Velofarîngeal: Nekarîna qûma nerm û dîwarên farinksê ku di dema axaftinê de rêya pozê bi têrî bigirin; ev yek dibe sedema axaftina hîpernazal.
Kêmasiyên Hevbeş: Rewşa ku di kesekî de di heman demê de zêdetir ji yek kêmasî an teşhîsên bijîşkî-psîkiyatrîk ên zêde bi hev re hebin.
Kemberê Meşê: Perwerdehiyek birêkûpêk ku armanca wê fêrkirina kesî e ku bi alîkariya amûrên piştgirî yên guncaw bi hevsengî û bi bandor bimeşe.
Kêmbûna Hestiyariyê: Rewşa ku bersiva dayîn a ji teşwîqên hestî ji ya hatî çaverêkirin qestir be, an jî nekarîna wan têbigihîştin.
Kêmbûna Xwarinê: Rewşek ku ji ber xwarina kêm an nebilançe pêş dikeve û bandorên neyînî li ser berevanî, masûlke û pêvajoya başbûnê dike.
Kerrbûn: Rewşeke windabûna bihîstinê ya bi gelemperî 90 dB û zêdetir, ku tê de tewra bi amplifikasyonê jî zehmetiyeke cidî di pêvajokirina agahiyên bihîstî de heye.
Kerrbûn-Körî: Kêmasiya hevbeş a hestên dîtin û bihîstinê; ji bo ragihandin, gihîştina agahiyan û livîna serbixwe destwerdana taybetî hewce dike.
Kesê Hewcedarê Lênêrînê: Kesê ku nikare çalakiyên jiyana rojane bi awayekî serbixwe pêk bîne; û bi berdewamî hewcedarê lênêrîn û piştgiriya kesekî din e.
Kesê/Kesika bi Pêdiviyên Taybet: Kesek ku ji ber sedemên cûrbecûr, ji aliyê taybetiyên kesane û şiyanên perwerdehiyê ve ji asta ku ji hevtayên xwe tê hêvikirin bi awayek girîng cuda ye.
Kişisel Sağlık Verileri Hakkında Yönetmelik: 21 Haziran 2019, RG 30808; sağlık verisi işlemenin özel kuralları.
Koalîsyon: Du an zêdetir endamên malbatê bi awayekî eşkere an veşartî li dijî endamekî sêyem hevbendî dikin.
Koda Nîşanên Destî-Devkî: Pergalek nîşanên destî ya çêkirî ku rêzimana îngilîzî bi awakî bêkêmasî di şêwaza zimana nîşanan de nîşan dide; di hawîrdorên perwerdehiyê de tê bikaranîn.
Kodên Teşhîsê ICD-10 / ICD-11: Pergala kodkirina standard a nexweşî û rewşên tenduristiyê ya ku ji aliyê WHO (Rêxistina Tenduristiya Cîhanê) ve hatiye weşandin (mînak: F84.0 Otîzma Zaroktiyê, F90 ADHD, Q90 Sendroma Down).
Koloboma: Kêmasiyeke dayikbûnê ku ji ber negirtina nekemalî di pêşkeftina embrîyonê de di avahiyên çavê wekî iris, retîna, koroid an nerva optîkê de çêdibe.
Koma Kontrolê ya Lîsteya Bendê: Sêwiraneke lêkolînê ku bi li ber xwe girtina fikarên exlaqî, mudaxeleya ku koma ezmûnê girtiye, di dawiya xebatê de li ser koma kontrolê jî dide sepandin.
Koma Piştgiriya Xwişk û Birayên: Bernameyek komî ya ku tê de zarokên xwedî xwişk an birayekî bi hewcedariyên taybet hestên xwe parve dikin û piştgirî dibînin.
Komên Piştgiriya Hevtayan: Avahiyek ku tê de kesên xwedî ezmûnên heman cureyî ji bo hevkariya hevdu û parvekirina zanînê kom dibin.
Konduksiyon Afazisi (Conduction Aphasia): Akıcı konuşma, anlama korunmuş, tekrar belirgin biçimde bozuk; fonemik parafaziler tipiktir. Lezyon: Arkuat fasikül, supramarjinal girus.
Konfrontasyonel Adlandırma (Confrontation Naming): Görsel uyarıcının (resim) sözel adının üretilmesi.
Konsantratora Oksîjenê: Amûrek ku oksîjena ji hewayê kom dike û dide kesê; ji bo peydakirina dermankirina oksîjenê li malê di nexweşiyên nefesê yên kronîk de tê bikar anîn.
Kontraktur: Kêmbûna daîmî ya berferehiya tevgera movikan ji ber kurtkirin û hişkbûna masûlke û tevnên nerm.
Kontrola Enfeksiyonê: Pêşîgirtina li belavbûna enfeksiyonan di hawîrdora malê de bi rêya paqijiya destan, alavên parastina kesane û rêvebiriya bermahiyan.
Kontrola Govdeyê: Şiyaniya ragirtina govdeyê rast û hevseng di dema rûniştinê û rawestanê de; pêşkoşta ji bo fonksiyonên ekstremîteyên jorîn.
Kontrola Serî: Şiyana kesekî ya ku serê xwe li hember gravîteyê rast ragire; gaveke bingehîn a pêşkeftina motorî û kontrola posturalê.
Konuşma Apraksisi (Apraxia of Speech, AOS): Konuşmanın motor planlama ve programlama bozukluğu; söylenmek isteneni bilmesine rağmen ses ve hece üretiminde bozulma. Afazi DEĞİLDİR; sıklıkla eşlik eder.
Kor: Kesê ku dikare agahdariya dîtbarî di asta hema hema tune de bistîne û di perwerdehiya xwe de bi sereke kanalên hestkirinê û bihîstinê bikar tîne.
Koriya Yasayî: Pênaseya hiqûqî ya kesê ku tîzbûna dîtina wî ya rastkirî ji 20/200 kêmtir be an jî qada dîtina wî ji 20 pileyan teng be.
KPI (Key Performance Indicator / Anahtar Performans Göstergesi): Hedeflere ilerlemeyi ölçen metrik.
Krîza Veguheztinê ya Piştî Dibistanê: Birîna avahîsazî ya ku ciwanên xwediyê Nexweşiya Spektruma Otîzmê (ASD) piştî 18 saliya xwe, di pêvajoya veguheztinê bo perwerde, kar û jiyana civakî de, ji ber kêmbûna piştgirîyên pêşkêşkirî, dijîn.
Krîzên Derbasbûnê: Dijwariyên lihevhatinê yên ku malbat di xalên girîng ên çerxa jiyanê de (zewac, jidayikbûn, xortanî, cihêbûn) dijîn.
Kronik Faz (Chronic Phase): 6 ay sonrası; spontan iyileşme yavaşlar, terapi etkisi belirleyicidir.
Kronobiyoloji Çapraz Eksen: Sirkadiyen ritmin rehabilitasyon planlamasına entegre edilmesi.
Kûçikê Rêber: Kûçikek ku bi perwerdehiyek taybetî hatiye amadekirin da ku ji kesên xwedî kêmasiya dîtinê re piştgiriya livîna ewledar peyda bike.
Kullanılabilirlik Testi (Usability Testing): Hedef kullanıcılarla ürünün kullanılabilirliğinin sistematik değerlendirilmesi.
Kursiya Çerxdar: Amûrek livînê ya destî an motokirî ku ji bo kesên ku zehmetiya meşê dikişînin, tevgera serbixwe peyda dike.
Kurumsal Üye / Bireysel Üye: DKTD ve diğer derneklerde kurum (klinik, üniversite) ve birey üyelik kategorileri.
KVKK (Kişisel Verilerin Korunması Kanunu): 6698 sayılı Kanun; Türkiye’nin kişisel veri koruma çatı yasası.
KVKK Madde 6 – Daneyên Taybetmendî: Li gorî Qanûna Parastina Daneyên Kesane ya Tirkiyeyê ya bi jimara 6698 (KVKK), kategoriyek daneyê ye ku parastina taybetî hewce dike; di nav wan de daneyên tenduristiyê, jiyana zayendî, biyometrîk û genetîkî hene.

L29 terms

Larîngektomî: Rakirina neştergerî ya gırtlakê, bi gelemperî ji ber kansêrê; hewceyê bikaranîna rêbazên axaftina alarîngeal dike.
Lêkdana Deng-Tîpê: Girêdana rast a nîşana nivîskî (grafem) bi dengê (fonem) ku pê re têkildar e.
Lêkolîna Tevgerên Çavan: Rêbazek ku ji bo têgihîştina profîlên dîsleksiyê tê bikaranîn, bi tomarkirina sabîtkirin, bazdan û vegerên di dema xwendinê de.
Lênêrîna Navberdanê: Rêkxistineke lênêrînê ye ku ji bo endamên malbatê yên ku bi berdewamî lênêrî dikin, di navberên diyarkirî de aramiya demkî peyda dike.
Lênerîna Qonaxa Termînal: Lênerînek ku di mehên dawî yên jiyanê de rehetî, rûmet û hewcedariyên manewî yên kesî û malbata wî/wê li navendê digire.
Lênihêr: Kesê/a ku bi awayekî pispor an dilxwaz berpirsiyariya lênihêrîna rojane ya kesekî digire; bi gelemperî endamekî malbatê ye.
Lênihêrîna Bêkontroliyê: Pratîkên paqijî, lênihêrîna çerm û bikaranîna hilberên taybet ji bo kesên ku nikarin kontrola mîzkirin an derdorê xwe bikin.
Lênihêrîna Demdirêj: Lênihêrîna ku ji bo kesên xwedî kêmasiyên domdar di demên mehane an salane de tê pêşkêş kirin; piştgiriya laşî, psîkososyal û bijîjkî digire nav xwe.
Lênihêrîna Kateterê: Pratîkên lênihêrînê yên ku ji bo domandina kateterên mîzê an damarî di şert û mercên paqijiya guncaw de têne pêkanîn.
Lênihêrîna Kolostomî/Îleostomî: Paqijkirina devera stomayê li ser dîwarê pêşîn ê zikê û guherandina tûrê bi şêweyekî hijyenîk.
Lênihêrîna Lûleya Xwarinê: Lênihêrînek ku paqijkirina lûleya nasogastrik an gastrostomiyê, teknîkên xwarinê yên guncaw û şopandina tevliheviyên bijîşkî digire nav xwe.
Lênihêrîna Navendkirî ya Kesî: Nêzîkatiyeke ku lê de lênihêrîn li ser bingeha nirx, tercîh û jiyanameya kesî tê plankirin û pêşkêş kirin.
Lênihêrîna Paliatîf: Nêzîkatiyek lênihêrîna pir-disîplînî ya ku li ser kontrolkirina êş û nîşanan û baştirkirina kalîteya jiyanê ya kesên xwedî nexweşiyên tehdîdker ên jiyanê disekine.
Lênihêrîna Trakeostomiyê: Pratîka rojane ya ku paqijkirina kanula trakeostomiyê, aspirasyon, şopandina zexta kafê û lênihêrîna çerm vedihewîne.
Letters-Colors-Numbers Board: Temel sembol gruplarını içeren çoklu-amaçlı başlangıç AAC panosu.
Lexikon / Sözlük (Lexicon): Bir konuşmacının zihinsel sözcük deposu.
Lêzgeha Pêvajoyê: Şiyana pêkanîna karên cognitive yên sade bi awayekî bilez û rast.
Lifetime License (Yaşam Boyu Lisans): Tek seferlik ödeme ile sınırsız süreli kullanım hakkı (örn. Spoken AAC $249,99).
Lihevhatina Dermanê: Asta ku takekesek li gorî rêwerzên bijîşk karanîna dermanê berdewam dike.
Lihevkirin: Gihîştina aliyên li ser çareseriyek hevbeş ku bi qismî hewcedariyên hevdu bicîh tîne.
Lihevkirina Maqûl: Rêkeftinên ku ji bo misogerkirina beşdarbûna kesên xwedî hewcedariyan taybetî di perwerde, îstihdam û civakê de têne kirin û barek ne-rêjeyî nagirin ser milên kesên têkildar.
Lijneya Nirxandina Perwerdehiya Taybet (ÖEDK): Lijneyek pir-disîplînî ye ku encamên nirxandina perwerdehî û teşhîsa kesane lêkolîn dike û biryarê li ser jîngeha perwerdehiyê ya herî guncav û karûbarên piştgiriyê yên pêwîst dide.
Lila Özel Eğitim v4.5: e-rehabilitasyon’un yerini aldığı eski ASP.NET WebForms tabanlı sistem.
Lingraphica: TalkPath Therapy + SmallTalk uygulamaları; AAC cihaz satışı; ücretsiz uygulama erişimi.
Lîstikkirinî: Zêdekirina motîvasyon û beşdarbûnê bi tevlêkirina hêmanên lîstikê wekî xal, nîşan û barikên pêşketinê di çarçoveyên ne-lîstikê de.
Logopenik Varyant PPA (Logopenic Variant PPA, lvPPA): Sözcük bulma güçlüğü, cümle tekrarlama ve anlama bozuk, fonolojik disleksi/disgrafi. Atrofi: Sol temporoparyetal bileşke. Patoloji: Çoğunlukla Alzheimer (>%80).
Logore (Logorrhea): Aşırı, kontrolsüz konuşma akışı (taşkın konuşma).
LTV (Lifetime Value / Yaşam Boyu Değer): Bir müşterinin işletmeye toplam getireceği gelir.
LTV/CAC Oranı: Sağlıklı SaaS işletmesi için ≥3, ideal ≥4.

M58 terms

M-CHAT-R/F: Amûrekî vekolîna kurt a 20 madeyî ye ku ji bo diyarkirina xetereya Nexweşiya Spektruma Otîzmê (OSB) li zarokên di navbera 16 û 30 mehan de li ser malbatan tê sepandin.
M-MAT (Multi-Modality Aphasia Therapy): Çoklu modalite (sözel, jest, yazı, çizim) afazi terapisi; M-MAT Tele uzaktan sürümü.
M-MAT Tele: M-MAT’ın telerehabilitasyon adaptasyonu; Rose ve ark.
Mafên Nexweş: Mafên ku kesek dema ku ji karûbarên tenduristiyê sûd werdigire xwedî ye, wek mafê agahdarkirinê, razîbûna agahdar, nepenîtiyê, hilbijartina dermankirinê û pêşkêşkirina gilîyan.
Mafên Veguhastinê: Mafên kesên xwedî engel yên bikaranîna veguhastina giştî ya belaş an bi bihayê kêmkirî, wesayîtên adaptekrî û cihên rûniştinê yên veqetandî di xwe de digire.
Maintenance (Sürdürme): Tedavi sonrası kazanımın belirli bir süre korunup korunmadığının takip ölçümlerle değerlendirilmesi.
Makîneya Nivîsandina Braillê: Makîneyek nivîsandinê ya mekanîkî/elektronîkî ku dikare şeş xalên Braillê bi yek pêdana bişkokê çêbike.
Mala Lênêrînê: Modeleke lênêrîna sazûmanî ye ku tê de kesên ku pêdiviya wan a lênêrînê zêde ye bi awayekî rûniştî dimînin û xizmetên hemşîreyiyê 24 saetan tên pêşkêşkirin.
Mala Pîrên: Saziyek ku ji bo kesên pîr cîhek jiyanê ya hevbeş peyda dike û hewcedariyên wan ên civakî, laşî û derûnî têr dike.
Malbata Tevlihevkirî: Avahiyek malbatê ya ku di navbera endaman de nêzîkbûna zêde, nezelalbûna sînoran û bindestkirina takekesîtiyê tê de heye.
Malbata Veqetiyayî: Celebek malbatê ye ku di navbera endamên wê de nêzîkbûna hestî kêm e û danûstendin û têkiliya piştgirî sînordar e.
Malbata Xwedîkirinê: Malbata ku ji bo zarokên ku nikarin li ba malbata xwe ya biyolojîk werin lênihêrtin, di demeke diyarkirî de lênihêrîn, evîn û derfetên perwerdeyê peyda dike.
Mamosteyê Siyê: Perwerdekariyek pispor ku di polê de piştgiriya takekesî ji xwendekarê entegrasyonê re peyda dike û alîkariya mamosteyê sereke dike.
Manevrayên Daqurtandinê: Teknîkên taybetî yên wekî manevra Mendelsohn û daqurtandina supraglottîk, ku ji bo piştgirîkirina daqurtandina ewle di kesên xwedan disfajî de têne bikar anîn.
Marketplace (Pazaryeri): Çoklu satıcının ürünlerini sattığı dijital platform.
Marketplace Komisyon (Marketplace Commission): Pazaryeri platformunun satıcıdan aldığı yüzdelik kesinti (tipik %15-30).
Masaja Larînsê: Teknîkeke dermankirinê ya ku li ser hêsankirina destî ya masûlkeyên derdora larînsê hatiye avakirin; di nexweşiyên dengî yên fonksiyonel de tê bikaranîn.
Massed Practice (Yoğun Pratik): Kısa zaman diliminde yoğunlaştırılmış terapi; ILAT/CIAT temelidir.
Materyalên Bilindkirî: Guhertoyên bilindkirî yên nexşe, grafîk û wêneyan ku ji bo têgihiştina bi destên dest hatine çêkirin.
Mayendebûna Destkeftiyên Fêrbûnê: Belgekirina ku karûbarên ku hînkirina wan qediyaye di dirêjahiya demê de didomin an na.
Mayîndekarî: Domandarbûna jêhatîyek an tevgerêk ku hînkirina wê bi dawî bûye, bi derbasbûna demê re.
Meaşê Lênêrîna Malê: Dravdana mehane ku ji xizmên kesên xwedî seqetiya giran re tê dayîn, yên ku di malê de lê dinêrin, li gorî mercên ku ji aliyê Wezareta Malbat û Karûbarên Civakî ve hatine destnîşankirin.
MEB / MEBBiS: Milli Eğitim Bakanlığı; özel eğitim merkezleri MEBBiS sistemi üzerinden yönetilir.
MEBBİS: Pergala agahdariya fermî ya Wezareta Perwerdehiya Neteweyî ya Tirkiyê (MEB) ku bi rêya wê daneyên xwendekar, karmend, saziyan û fatûrayan têne rêvebirin.
MEGEP (Mesleki Eğitim ve Öğretim Sisteminin Güçlendirilmesi Projesi): MEB’in mesleki eğitim modülleri arşivi; “Dil ve Konuşma Bozuklukları” gibi serbest erişimli modülleri içerir.
Mesajı Dışarı Çıkarma (Getting the Message Out): Evet/hayır soruları, çoktan seçmeli, yazılı/görsel destek sunma.
Mesajı Doğrulama (Verifying the Message): Özetleme, geri yansıtma, anlaşıldığını teyit etme.
Mesajı İçeri Alma (Getting the Message In): Yavaş konuşma, basit cümleler, anahtar sözcüklerin yazılması, jest/görsel destek.
Meşiya Piştgirîkirî ya Robotê Derve: Rêbazek ku pergalên robotê yên eksoskeletê yên mîna Lokomat tê de tên bikaranîn; perwerdehiya meşiyê bi dubarebûnek bilind û belavbûna kontrolkirî ya barê laşî pêşkêş dike.
Mezinkerê Vîdyoyê: Amûrek alîkariya dîtinê ye ku nivîs an tiştên bi kamera digire, wan li ser ekranê mezin dike û reng û kontrastê jî sererast dike.
MIT (Melodik Tonlama Terapisi / Melodic Intonation Therapy): Albert, Sparks & Helm (1973). Sözel ifadelerin müzikal/ritmik tonlama ve tempolu el vuruşuyla “şarkılaştırılarak” üretilmesi. Akıcı olmayan ağır Broca ve nfvPPA için. Zumbansen 2022 meta-analizi.
MIT Lisansı: İzin verici açık kaynak yazılım lisansı; ticari kullanıma izin verir, sorumluluk reddi içerir.
MIT-Sentence (Modified MIT): MIT’in cümle düzeyinde modifiye edilmiş varyantı.
Mîkrosefali: Rewşek ku dorpêça serî li gorî normên temen û zayendê ji du teqerên standard piçûktir e; bi gelemperî bi kêmasiya hişî re tê dîtin.
Mikst Transkortikal Afazi (Mixed Transcortical Aphasia): Akıcılık ve anlama bozuk, tekrar paradoksal olarak korunmuş (“izolasyon sendromu”). Lezyon: Sınır bölgesi (watershed) infarktları.
Mind Express (Jabbla): 61.000+ sembollü ticari AAC platformu; Türkçe arayüz ve sesli geri bildirim destekli.
Misofoni: Rewşek ku tê de dengên diyarkirî (wekî cûtandin, tikandin û hwd.) bersivên hestyarî û fîzyolojîk ên bihêz çêdikin; celebek hestiyariya zêde ya hisî ya girêdayî tinîtusê.
Miyastenia Gravis: Nexweşiyek ku ji ber antîkorên xweser ên li dijî reseptorên asetilkolînê li girêdana neuromuscular dibe sedema qelsiya masûlkeyê ya guhêrbar û westîna zû.
MLSE (Mini Linguistic State Examination): PPA varyantlarını ayırt etmek için geliştirilmiş kısa, hassas test.
MMPI: Envanterek kesayetiyê ya pirpîvan û belav e ku ji bo nirxandina taybetmendiyên kesayetiyê û psîkopatolojiyê tê bikaranîn.
Modela Bersivdana Destwerdanê: Modeleke pir-ast e ku armanca wê naskirina zû ya zehmetiyên fêrbûnê yên zarokên di xetereya astengiya fêrbûnê de ye, bi pêşkêşkirina destwerdanên delîl-bingehîn ên bi tîbûna zêdebûyî.
Modêla Biyopsîkososyal: Nêzîkatiyek ku pêşbînî dike ku kêmasî ne tenê ji hêla biyolojîk ve, lê di têkiliya taybetmendiyên psîkolojîk ên kesê û faktorên civakî û jîngehê de tê fêmkirin.
Modela Denver a Destpêka Zû: Bernameyek destwerdana zû ya berfireh ji bo zarokên di navbera 12-48 mehî de yên bi ASB (Nexweşiya Spektruma Otîzmê); prensîbên geşedanê bi teknîkên ABA (Analîza Tevgerê ya Sepandî) re li jîngehe xwezayî ya lîstikê digire hev.
Modela SCERTS: Çarçoveyek destwerdana gişgir a malbat û tîmê ye ku di heman demê de ragihandina civakî, rêkûpêkkirina hestî û piştgiriyên jîngehê digire ber dest.
Modela Transteorîk: Modela ku ji aliyê Prochaska û DiClemente ve hatiye pêşxistin û guherîn bi qonaxên pêş-ramîn, ramîn, amadekarî, çalakî û domandînê ve pênase dike.
Modelkirina bi Vîdyoyê: Rêbaziyek ku li ser bingeha temaşekirina vîdyoyeke ji berê ve tomarkirî ya nîşandana jêhatîbûna armancê ji aliyê takekesî ve û piştre teqlîdkirina wê radiweste.
Morfolojî: Qada zimannasiyê ya ku avahiya hundirîn a peyvan û pergalên kok û paşgiran lêkolîn dike.
Morfoloji (Morphology): Sözcük yapısı; Türkçe sondan eklemeli (agglutinative) bir dildir.
Mûfredata Bingehîn a Berfireh: Mûfredatek berfireh ji bo kesên xwedan kêmasiya dîtinê ye ku, ji bilî mûfredata giştî, neh warên taybetî yên wekî jiyana serbixwe, rêberî û livîn (O&M), teknolojî û têkiliya civakî vedihewîne.
Mûfredatê Bingehîn ê Berfireh – 9 Warên: Çarçoveyek mûfredatê ku 9 warên taybet vedihewîne: jêhatîbûnên adaptîf û telafîker, rêdarî û livîn (O&M), danûstandina civakî, jiyana serbixwe, rekreasyon û bêkarî, perwerdehiya pîşeyî, teknolojiya alîkar, karîgeriya hestî û xwe-biryardarî.
Mûfredatê Fonksiyonel: Mûfredatê perwerdehiya taybet ku tê de jêhatîbûn û zanînên ku rasterast di jiyana rojane de têne bikaranîn, bi pêşaniyê li ser naverokê akademîk têne bicîkirin.
Mulberry Symbols: Garry Paxton tarafından yetişkin afaziye uygun olarak tasarlanan ~3.000 SVG sembolden oluşan açık kütüphane; CC BY-SA 2.0 UK lisansı.
MultiPic (BCBL): Basque Center on Cognition, Brain and Language; 750 normalize çizim, 6 Avrupa dili normu; Snodgrass-Vanderwart’a modern alternatif (Duñabeitia ve ark.).
Mutizm (Mutism): Konuşmama; ağır akut afazi başlangıcında geçici olabilir.
Mûza Axaftinê: Herêma bi şiklê mûzê ya ku ji hêla nirxên frekans û tundahiya dengên axaftinê ve li ser odyogramê tê çêkirin; bandora windabûna bihîstinê li ser têgihiştina axaftinê bi awayekî dîtbarî nîşan dide.
MVO (Minimum Viable Offline / Asgari Yaşayabilir Çevrimdışı): İnternet bağlantısı olmadan çalışabilen çekirdek özellik seti.
MVP (Minimum Viable Product / Asgari Yaşayabilir Ürün): Pazara çıkarılabilecek en küçük işlevsel ürün.
My Aphasia Coach: Bağımsız SLP geliştiricisi; tek seferlik 9,99$.

N87 terms

Nafaqa: Berpirsiyariya yasayî ya piştgirîkirina aborî ya zarok an hevjîn piştî veqetandinê.
Nameya Nûnertiyê: Belgeyek fermî ku kesek bi resmî desthilatdar dike ku li şûna takekesî biryarên tenduristî, darayî an hiqûqî bide.
Naming Card Set (Adlandırma Kart Seti): Konfrontasyonel adlandırma için hazırlanmış, frekans/somutluk/hece sayısı kontrollü resim kart koleksiyonu.
Nasîna Tîpan bi Optîkî: Teknolojiyeke nermalavê ya ku nivîsa çapkirî vediguhêze qada dîjîtal û dihêle ku ew bi dengî an bi alfabeya Braille were xwendin.
Navbeynkarî: Rêbazan ku di bin rêberiya kesekî sêyemîn ê bêalî de, aliyên li hev nagirin digihîje çareseriyek ku ji her du aliyan re pejirandî be.
Navenda Lênerîna Rojane: Navendek ku tê de kes di saetên rojê de têkiliya civakî, başkirina tenduristî û lênerîna bijîşkî distîne û dikare êvarê vegere malê.
Navenda Rêberî û Lêkolînê (RAM): Dezgeheke perwerdehiya neteweyî ya ku bi teşhîskirina kesên xwedî hewcedariyên taybet, bi nirxandina wan a perwerdehî û bi rêvekirina wan ber bi hawîrdora perwerdehiya guncaw ve hatiye erkdarkirin.
Navenda Şêwirmendiya Malbatê: Dezgeheke destûrdar li gorî zagona têkildar, ku piştgiriya piralî ji malbatan re di warên zewac, têkiliyên malbatê û mezinkirina zarokan de pêşkêş dike.
Navkirina Xwekar a Bilez: Navkirina tiştên, rengan, tîpan an jimareyên naskirî bi qasî ku mimkûn be bilez; pêşbînîkerek bihêz a herikîna xwendinê.
NAVS (Northwestern Assessment of Verbs and Sentences): Thompson laboratuvarı; fiil argüman yapısı ve cümle anlama değerlendirmesi.
Nehênî: Prensîbek pîşeyî ye ku destnîşan dike ku agahiyên ku miştevan parve dike, ji bilî rewşên îstîsnaî, divê bi kesên sêyem re neyên parve kirin.
Nemeth Brailleya Matematîkê: Pergalek ku ji bo nîşandana matematîk û nîşaneyên zanistî bi alfabeya Braille hatiye adaptekirin û xwedan qaîdeyên sembolên taybet e.
Nepenîtî: Parastina agahiyên tenduristî û jiyana kesane yê takekesî, û rêzgirtina li ser sînorên wî yên kesane di pratîkên lênihêrîn û piştgiriyê de.
Neronîbûna Reftar: Berxwedana eşkere li hember guherandinên rutînê, rewşên nû û ramanên nermbûnê.
Newekheviya Erdnigarî: Newekheviya avahîsazî ya ku ji ber cûdahiyên gund-bajar an herêmî di gihîştina karûbaran de ji bo kesên xwedî hewcedariyên taybetî çêdibe.
Nexşeya Beravkirî (Taktîl): Nexşeyek ku agahdariya mekanî bi bilindahiyên cûda, tevn û nîşaneyên Braille ve hatiye beravkirin da ku bi destlêdanê were hisandin.
Nexşeya Wateyê: Organîzatêrek ku di çalakiyên berî xwendinê de tê bikaranîn û tê de ramane û peyvên têkildar bi şiklê şaxan li dora têgehekê navendî têne danîn.
Nexşeya Xurtkirinê: Plansaziyek ku diyar dike ku piştî tevgera armancê, xurtker bi çi frekans an rêjeyê tê pêşkêşkirin (domdar, rêjeya sabit, rêjeya guhêrbar, hwd.).
Nexweşiya Axaftinê: Zehmetiyên di hilberîna dengên axaftinê (artikulasyon), herikîna axaftinê an jî kalîteya dengî de.
Nexweşiya Bipolar: Nexweşiyek rewşa hestiyarî ye ku tê de serdemên manîk/hîpomanîk û depresîf bi şêweyekî devreyan û epîzodîk tên dîtin.
Nexweşiya Daqurtandinê (Disfaji): Zehmetiyên ku di veguhastina ewle û bi bandor a xwarinê ji devê ber bi zikê de têne dîtin.
Nexweşiya Dengî: Xirabbûnên di bilindahî, tundî yan jî kalîteya dengî de ku ji ber pirsgirêkên avahî yan fonksiyonî yên dengên dengbêjiyê çêdibin.
Nexweşiya Depresyona Mezin: Nexweşiyek ku bi kêmî du hefteyan bi rewşa dilgirtî, windabûna eleqeyê û kêmbûna enerjiyê xwe nîşan dide.
Nexweşiya Dijberî û Serîhildanê: Nexweşiyek tevgerî ya zarokatiyê ku tê de hêrsdarî, helwesta nîqaşkar/dijber û tolhildanî bi giranî xwe nîşan didin.
Nexweşiya Dîtinê ya Kortîkal: Nexweşiyek dîtinê ya ku ji ber ziyana rêyên dîtinê yên di pergala sinirê ya navendî de çêdibe, tevî ku avahiya çavê saxlem e.
Nexweşiya Fikarê ya Civakî: Tirs û dûrketina berbiçav di rewşên civakî de ku mirov li ber nirxandina kesên din de rû bi rû dimîne.
Nexweşiya Fikarê ya Giştî: Nexweşiyeke ku bi fikar û xemgîniya zêde ya domdar a li ser gelek mijar û çalakiyan tê naskirin û kontrolkirina wê ji kesî re zehmet e.
Nexweşiya Kêmbûna Baldariyê û Zêdebûna Tevgerê: Nexweşiyek neurogeşepêdanê ye ku bi baldariya kêm, tevgera zêde û/yan jî impulsîvîteyê ya ku ne li gorî temenî û asta geşepêdanê ye didome; bi gelemperî ligel zehmetiyên fêrbûna taybetî re xuya dibe.
Nexweşiya Menière: Nexweşiyek ku ji ber têkçûna hevsengiya şilava guhê hundurîn pêk tê û bi êrişên sergermbûna zivirî, tinnitus û windabûna bihîstinê ya dalgîn xwe nîşan dide.
Nexweşiya Obsesîf-Kompulsîf: Nexweşiyek ku bi ramanên neçêtî yên takînetî û kirinên zordar ên dubare yên ji bo tepisandina wan tê diyar kirin.
Nexweşiya Panîkê: Nexweşiyek ku bi êrişên panîkê yên dubare û nediyar û bi xemgîniya domdar a di derbarê encamên wan de diyar dibe.
Nexweşiya Psîkosomatîk: Tabloyên ku tê de faktorên psîkolojîk di derkevtina û domandina nîşaneyên laşî an nexweşiyê de rolek berbiçav dilîzin.
Nexweşiya Spektruma Otîzmê (NSO): Nexweşiyek neurodezgehî ya ku bi kêmasiyên domdar ên di ragihandin û têkiliya civakî de û bi şêwazên sînordar û dubarebûyî yên eleqe û reftaran tê naskirin.
Nexweşiya Stresa Akût: Nexweşiyek demkurt a ku di nav meha yekem de piştî bûyerek travmatîk xuya dibe û nîşanên wê dişibin nexweşiya stresa piştî-travmayê (TSSB).
Nexweşiya Stresa Piştî Travmayê: Nexweşiyek ku piştî bûyerek travmatîk bi ji nû ve jiyandin, dûrketin, ramanên neyînî û hişyarbûna zêde diyar dibe.
Nexweşiya Tevgerê: Nimûneyek tevgerê ya dubare ku tê de binpêkirina mafên bingehîn ên kesên din û normên civakî yên guncaw ên temenî heye.
Nexweşiya Wate û Pragmatîk: Cureyek nexweşiya zimanî ye ku di aliyên wate û karanîna civakî ya zimanî de tengahiyên berbiçav derdikeve, lê avahiya strukturel a zimanî bi rêkûpêk dimîne.
Nexweşiya Ziman: Kêmasiyeke ku di peyvên ferhengê, avahiya hevokê û jêhatîbûnên axaftinê de tê dîtin û bandorê li ragihandina devkî û/an nivîskî dike.
Nexweşiya Zimanê Geşepêdanê: Nexweşiyeke ku bi dijwariyên berbiçav û domdar ên di bidestxistina zimanê de tê naskirin, bêyî ku sedemeke nörolojîk, hestiyarî an derûnî ya ravekirî hebe.
Nexweşiyên Disosiyatîf: Tabloyên girêdayî travmayê ku bi windabûna domdariyê di nasname, bîranîn, hişmendî û têgihiştinê de xuya dibin.
Nexweşiyên Kesayetiyê: Şêwazên domdar ên di ramandin, hest, fonksiyona navberkesane û kontrola hewesdanan de yên kesekî, ku di nav çarçoveyên cihêreng de bêfonksiyonî çêdikin.
Nexweşiyên Psîkotîk: Nexweşiyên ku bi xeyalên derewîn, halûsinasyon, ramîn û tevgera bêrêkûpêk re derbas dibin; bi taybetî şîzofrenia, ku tê de şiyana nirxandina rastiyê tê xirabekirin.
Nexweşiyên Xewê: Pirsgirêkên têkildarî çerxa xew-hişyariyê wekî bêxewî, xewbûna zêde, parasomnia û nexweşiyên rîtmê.
Nexweşiyên Xwarinê: Nexweşiyên têkildarî tevgera xwarinê û têgihîştina laşî, wek anoreksiya nervoza, bulimiya nervoza û nexweşiya xwarina zêde ya bêkontrol.
Nêzîkahiya Bilêvkirinê: Modela terapiyê ya Van Riper ku li ser dengekî yekane disekine û gav bi gavê têgihîştina hestî, hilberîn, veguhestin û domandina wê dişopîne.
Nêzîkatiya Bihîstî-Devkî: Nêzîkatiyeke ku li kêleka agahiyên bihîstî, xwendina ji lêvan û nîşaneyên dîtbarî jî bi kar tîne; armanca wê pêşxistina zimanê devkî ye.
Nêzîkatiya Bihîstî-Devkî: Nêzîkatiyeke ku armanca wê pêşxistina zimanê devkî bi rêyên xwezayî ye, bi piştgirîkirina bihîstina mayî bi teknolojiyê.
Nêzîkatiya Bobath (NDT): Nêzîkatiyeke fizîoterapiyê ya ku li ser bingeha rawestandina şêwazên tevgerê yên nenormal û hêsankirina helwest û tevgera normal di kesên bi felça mêjî de ye.
Nêzîkatiya Çerxî: Nêzîkatiyeke ku di tevliheviyên fonolojîk ên giran de tê bikar anîn, tê de şêwazên dengên armancê yên cihêreng bi navberên diyarkirî bi rêzê tên xebitandin.
Nêzîkatiya Du Ziman-Du Çand: Modelek ku li ser bingeha hînbûna kesên ker yên zimanê îşaretê û zimanê nivîskî/devkî wekî du zimanên cuda, û pêşxistina hesta girêdayîtiya wan bi her du çandan re ye.
Nêzîkatiya ji Konkret bo Nîv-Konkret bo Abstrakt: Rêbaziyek gav-bi-gav ku tê de têgînên matematîkê pêşî bi materyalên destê, paşê bi dîmenên dîtbarî, û di dawiyê de bi sembolan tê hînkirin.
Nêzîkatiya Meta-Zimannasî: Nêzîkatiyeke ku armanca wê ew e ku ferd bi pêşxistina şiyana xwe ya ramandinê ya hişmend li ser taybetmendiyên dengî, peyvan û hevokên ziman, zimanê xwe avahî bike.
Nêzîkatiya Orton-Gillingham: Nêzîkatiyeke perwerdeya xwendin û nivîsandinê ya pir-hestî, sîstematîk û kumulatîf a li ser bingeha dengan, ji bo kesên ku bi dysleksiyê dijîn.
Nêzîkatiya Sîstemîk: Çarçoveya teorîk a ku pêşniyar dike ku tevger û pirsgirêkên kesan tenê di nav tevahiya pergala têkiliyên ku tê de ne de watedar dibe.
Nêzîkatiya TEACCH: Modelek perwerdehiyê ya berfireh e ku bi hawîrdorek ku bi awayekî dîtbarî hatiye avakirin, xêzên çalakiyê û pergalên xebatê ve serxwebûnê piştgirî dike.
Nêzîkatiya Transdîsîplîner: Hevkariya pisporên ji warên cihêreng di çarçoweya armancên hevpar de, bi derbazkirina sînorên rolên xwe yên meslekî.
NIBS (Non-Invasive Brain Stimulation / Non-İnvaziv Beyin Stimülasyonu): TMS, tDCS, tACS gibi kafatası dışından uygulanan beyin stimülasyon yöntemlerinin şemsiye terimi; afazide adjuvan tedavi olarak araştırılır (Frontiers 2025 Adjuvant Techniques).
NIDCD: National Institute on Deafness and Other Communication Disorders (NIH/USA).
Nirxandina Bandora Parastina Daneyê: Pêvajoyek ku bandorên gengaz ên çalakiyên hilberandina daneyên xeternewî yên bilind li ser mafên kesan berê dinirxîne û tedbîrên kêmkirinê destnîşan dike.
Nirxandina Dînamîk: Nêzîkatiyek nirxandinê ya ku armanc dike ne tenê performansa heyî ya kesek, lê di heman demê de potansiyela wî ya ku bi piştgiriya guncav tê gihîştin jî diyar bike.
Nirxandina Dolaba Dermanê: Vekolîna birêkûpêk a hemû dermanên ku kesek bikar tîne ji aliyê doktor/eczacî ve, ji hêla guncanî û ewlehiyê ve.
Nirxandina Ekolojîk: Nirxandinek fonksiyonel ku li ser bingeha jêhatîbûn û rûtînên ku divê ferd di hawîrdorên xwe yên xwezayî (mal, dibistan, civak) de pêk bîne tê kirin.
Nirxandina Êşê: Destnîşankirina asta û taybetmendiyên êşa kesekî bi rêya pîvanên jimareyî, pîvanên li ser bingeha ifadeya rû an jî tevgerê.
Nirxandina Nêropsikolojîk: Pêvajoyek ku tê de baldarî, bîranîn, fonksiyona rêvebir, ziman û jêhatîyên dîtbar-mekanîkî bi testên standard têne nirxandin.
Nirxandina Perwerdehiyê: Pêvajoyek ku ji aliyê Navenda Rêberî û Lêkolînê (RAM) ve tê meşandin ji bo destnîşankirina hewceyiyên perwerdehiyê yên takekesî, eşkerakirina asta performansa wî ya niha û bicihkirina wî di hawîrdora perwerdehiyê ya guncan de.
Nirxandina Pêşîn: Vekolînek destpêkî ya ku berî amadekirina Bernameya Perwerdehiya Takekesî (BEP) tê kirin da ku performansa giştî ya kesî di warên fêrkirinê de diyar bike.
Nirxandina Pozîsyona Anatomîk: Nirxandina sîstematîk a taybetmendiyên pozîsyona statîk û dînamîk ên takekesî bi amûrên çavdêrî û pîvandinê.
Nirxandina Teşwîqpezîriya Pilekirî: Lêkolînek beriya dermankirinê ku potansiyela kesî ji bo derxistina dengê ku wî/wê xelet hilberandiye bi şêwazek rast dinirxîne, dema model û nîşanên rêberî jê re tên dayîn.
Nirxandina Tevgerê ya Fonksiyonî: Pêvajoyek sîstematîk a vekolîna pêşengên û encamên tevgerê ji bo destnîşankirina armanca ku tevgera pirsgirêk lê dixizmet.
Nirxandina Veguhastinê: Pêvajoyek sîstematîk a destnîşankirina jêhatîbûn, eleqe û hewcedariyên kesekî ji bo armancên jiyana piştî dibistanê, xwendina bilind û karê wî.
Nirxandina Xetereya Kuştina Xwe: Destnîşankirina asta xetereya takekesî bi rêya lêkolîna sîstematîk a ramanên kuştina xwe, plan, nîyet û faktorên xetereya wî.
Nirxandina Xwarinê: Diyarkirina hewcedariyên enerjî, proteîn û mîkronûtrientên kesekî bi rêya pîvandin û dîroka xwarinê.
Nîstagmus: Rewşeke ku bi tevgerên bêîrade, rîtmîk û dubare yên çavan ve tê naskirin.
Nîşana Pidgin: Celebek ragihandinê ye ku wekî lihevkirinek di navbera hêmanên zimanê nîşanê yê herêmî û zimanê devkî de pêş dikeve û xwediyê rêzimaneke tevlihev e.
Nîşana Proto-Emrî: Nîşandana zarokê ji bo bidestxistina tiştekî ku dixwaze; bi gelemperî di Nexweşiya Spektruma Otîzmê (NSO) de zûtir xuya dike.
Nîşandana Proto-Daxuyaniyê: Nîşandana zarokê tiştekî tenê ji bo parvekirina baldariyê bi kesên din re; tevgereke civakî ya pêşîn ku di zarokên xwedî Nexweşiya Spektruma Otîzmê (ASD) de gelek caran pêşve nagire.
Nîşaneya Biyolojîk a Dîjîtal: Bikaranîna daneyên dîjîtal ên ku ji têlefonên jîr, amûrên li xwe digirin an tabletê têne wergirtin wekî nîşaneyên rewşa klînîkî.
Nîşaneyên Somatoform: Nexweşiyên ku bi nîşaneyên laşî yên ku ji hêla bijîşkî ve nayên ravekirin an jî ne li gorî rewşê ne derbas dibin, û bi raman, hest û tevgerên zêde yên têkildarî van nîşaneyan re têne dîtin.
Nivîna Hewayî: Nivînek taybet ku bi şilandina û valakirina nöbetî ya xaneyên hewayê xalên zextê diguherîne û pêşî li birînên zextê digire.
Nivîna Tîpa Nexweşxaneyê: Nivînek ku serê wê, lingê wê û bilindahiya wê bi motorê têne mîze kirin; ev taybetmendî lênihêrîn û cihgirtina nexweş hêsantir dike.
Nodulên Dengî: Girêkên xweşxwaz ên ku ji ber karanîna xelet an zêde ya têlên dengî çêdibin û dibin sedema ziravbûna dengî.
Noun Project: CC BY lisansı altında milyonlarca ikon sunan, klinik çalışma kâğıtları için uygun ücretsiz/ücretli kaynak.
Nörolog (Neurologist): Beyin ve sinir sistemi hastalıkları uzmanı; afazi tanısının birincil sorumlusu.
Nöroplastisite (Neuroplasticity): Beynin yapısal ve işlevsel değişim kapasitesi; afazi rehabilitasyonunun teorik temeli.
NPS (Net Promoter Score): Müşteri tavsiye eğilimi ölçütü; -100 ile +100 arası.
Nûavakirina Zanistî: Naskirina ramanên otomatîk û baweriyên nexebatî û guherandina wan bi alternatîfên bêtir hevseng.
Nûçarçovekirdin: Guhertina wateya neyînî ya ku li ser reftarek an rewşekê tê barkirin, bi wateyeke cuda û fonksiyonel a terapötîk.

O15 terms

OANB (Object and Action Naming Battery): Druks & Masterson; 162 nesne + 100 eylem normalize çizim seti; verb-naming değerlendirmesinde standart.
Odeya Perwerdehiya Piştgirî: Odeyeke ku ji bo dayîna piştgiriya perwerdeyî ya takekesî an komî, di warên ku hewcedariyek heye de, ji bo xwendekarên ku bi riya perwerdehiya tevlihev (înklûzîf) xwendina xwe didomînin, hatiye amadekirin.
Odiyometrî: Rêbaza nirxandina standard a ku astên bihîstinê li gorî asta frekans û tundiya dengê diyar dike.
Odyogram: Nexşeyek ku pragên bihîstinê bi grafîkî li ser eksena frekans û tîbûnê nîşan dide.
Odyometriya Bersiva Stûna Mêjî: Testeke objektîf e ku bersivên elektrofîzyolojîk ên nerva bihîstinê û stûna mêjî li hember teşwîqan tomar dike.
Open Symbols: Mulberry, ARASAAC, Sclera, OpenMoji vb. açık lisanslı setlerin 50.000-60.000+ semboldan tek pencerede aranmasını sağlayan dizin (opensymbols.org).
OpenMoji: 4.000+ açık emoji (renkli + outline); duygu ve his panoları için CC BY-SA 4.0 lisanslı kaynak.
ORGM (Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğü): MEB bünyesinde özel eğitim ve rehberlik politikalarını yöneten genel müdürlük; “Dil ve Konuşma Bozukluğu Olan Bireyler için Destek Eğitim Programı”nı yayımlar.
ORLA (Oral Reading for Language in Aphasia): Yüksek sesle okuma terapisi; akıcılık ve genel dil performansı için.
ORLA Detail (Oral Reading for Language in Aphasia): Cherney; koro okuma ve solo okuma adımlarını içeren yapılandırılmış sesli okuma protokolü.
Orta Serebral Arter (Middle Cerebral Artery, MCA): Sol perisilvian alanı sulayan ana arter; bu arterin tıkanması global afaziye sebep olur.
Ortez: Amûrek piştgiriya derve ya ku ji bo piştgirîkirin, rêkxistin an rêvebirina tevgera beşek ji laş tê bikar anîn (AFO, KAFO û hwd.).
Osteogenezisa Bêkemal: Nexweşiyek mîrasî ye ku ji ber kêmasiya hilberîna kolajênê çêdibe û dibe sedema şikestina hêsan a hestiyên.
Otoskopî: Vekolîna dîtbarî ya kanala guhê derve û perdêya guhê bi rêya otoskopê.
Ototoksîsîte: Bandora jehrîn a dermanên wekî antîbiyotîkên aminoglikozîd û parçeyên platînê li ser guhê hundurîn, ku dibe sedema windabûna bihîstinê.

Ö2 terms

Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezi: MEB onaylı, engelli bireylere bireysel ve grup destek eğitimi sunan merkezler.
Özel Nitelikli Kişisel Veri (Sensitive Personal Data): KVKK 6. madde; sağlık verileri bu kategoride; açık rıza zorunlu.

P101 terms

PACE (Promoting Aphasic’s Communicative Effectiveness): Davis & Wilcox; sıralı bilgi alışverişi temelli pragmatik yaklaşım; klinisyen ve hastanın iletişim eşitliği vurgulanır.
PACE (Promoting Aphasic’s Communicative Effectiveness): Davis & Wilcox; iletişimsel etkinliği artırmaya yönelik pragmatik yaklaşım.
Pain Scale Visual (Görsel Ağrı Ölçeği): SmallTalk Pain Scale gibi; sayı + yüz ifadesi + renk kombinasyonuyla afazili bireyin ağrı şiddetini bildirebileceği görsel.
Paqijiya Dest: Şûştina destan bi sabûn û av an jî bi antîseptîka bingeha alkolê ji bo demek guncav û bi teknîka rast; qaîdeya ewlehiya bingehîn a di lênêrînê de ye.
Parafazi (Paraphasia): Hedef sözcük yerine yanlış sözcüğün üretilmesi; semantik (anlam-yakın), fonemik (ses-yakın) ve neolojistik (uyduruk sözcük) alt türleri vardır.
Paragramatizm (Paragrammatism): Hatalı dilbilgisel yapıda akıcı konuşma; çoğunlukla Wernicke afazisinde.
Parentîfîkasyon: Rewşeke ku tê de zarok bi awayekî ne li gorî temenê xwe neçar dibe ku rola dêûbavîtiyê bigire ser xwe; dikare aliyên hestyarî an amûrî hebe.
Parêza Hestî: Bernameyeke takekesîkirî ku li gorî hewcedariyên hestî yên kesî di tevahiya rojê de tê plankirin û ji çalakiyên hestî yên rêkûpêkker pêk tê da ku hevsengiya hestî were bidestxistin.
ParticiPics: Aphasia Institute (Toronto) tarafından sağlanan, yetişkin afaziye odaklı arama yapılabilir piktograf bankası; klinik kullanım için ücretsiz.
Paşguhkirina Zarokê: Nepeydakirina hewcedariyên bingehîn ên fîzîkî, hestyarî, perwerdehî an bijîşkî yên zarokê ji aliyê lênêrê ve.
Paşveçûna Jêhatîbûnên Winda Bûyî: Windabûna jêhatîbûnên ziman, civakî an motorî yên ku berê hatibûn bidestxistin di nav demekê de.
PCA (Fonolojik Bileşen Analizi / Phonological Components Analysis): SFA’nın fonolojik karşılığı: ilk fonem, kafiye, hece sayısı, son fonem, eş anlamlı sözcük üretimi. Leonard, Rochon & Laird (2008).
PCS (Picture Communication Symbols): Tobii Dynavox’un 45.000+ standart AAC sembolünden oluşan ticari kütüphanesi; Boardmaker yazılımı içinde Türkçe arayüzle dağıtılır.
Pekiştirme Modülü: Destek Eğitim Programı içinde edinilen becerinin sürdürülmesini ve genelleştirilmesini hedefleyen modül.
Pencereya Destwerdana Zû: Hêja temenê 0-3 (an jî 0-5) salan e ku mejî di vê serdemê de xwediyê herî bilind asteke plastîsîteyê ye; destwerdana di vê pencereyê de herî zêde kêrhatî û bikêrhatî ye.
Pergala Bangê Acîl: Pergalek ku kesek bi tenê bi pêlkirina yek bişkokê dikare bang ji lênêrekerê xwe an xizmeta acîl re bişîne; bi gelemperî di şiklê destbendek an gerdeniyekê de tê hilgirtin.
Pergala FM: Pergalek ji bo polê ku dengê axêverê ji mîkrofonê rasterast digihîne cîhaza guhdarvan, bêyî ku dengbêjî û dûrabûn bandorê lê bikin.
Pergala Gihîştina Nûneriyê: Avahiyek ku destûrê dide nûnerên qanûnî ku bi awayekî çavdêrîkirî bigihîjin hesabên kesên bêtemen an kesên ku kapasîteya wan a kiryarî sînordar e.
Pergala Hişyariya Piştgiriya Malbatê: Mekanîzmayek dîjîtal e ku dema ku sînorên nîşaneyên xetereyê di daneyên karanîna serîlêdanê de derbas dibin, hevrêzkarê navendê hişyar dike û destwerdana zû ya di şewitandina dêûbavan de piştrast dike.
Pergala Karê: Di çarçoveya TEACCH de rêkxistinek xebata serbixwe ya ku bi awayekî dîtbarî nîşan dide ku ferd kîjan karî bike, çiqas, kengê û piştî ku xilas bibe çi bike.
Pergala Piştgiriya Biryara Klînîk: Pergalek ku algorîtmayên îstîxbarata çêkirî daneyên klînîkî analîz dikin û bi pêşniyaran piştgiriya biryarên pisporê di teşhîs, rêvebirin û dermankirinê de pêk tînin.
Pergala Piştgiriya Tebaqedar: Modeleke giştî ku ji xwendekaran re li gorî hewcedariyên wan ên akademîk û reftar piştgiriyek bi tîbûna û taybetmendiya zêdebûyî (Tebaqa 1-2-3) peyda dike.
Pergala Ragihandinê ya Ser Bingeha Guherandina Wêneyan (PECS): Pergalek ku tê de kesên ku ragihandina wan a devkî sînordar e, fêr dibin ku xwestek û hestên xwe bi riya sembolên dîtbarî, bi dayîna wan ji hevdîtina xwe re, ragihînin.
Pergala Rûniştinê ya Lihevhatî: Amûrên rûniştinê yên bi taybetî hatine sêwirandin ji bo piştgirîkirina rewşa laşê takekesî, simetriya wî û beşdarbûna wî di çalakiyan de.
Pergala Xwendin û Nivîsandina Barton: Bernameyek li ser bingeha rêbaza Orton-Gillingham; bi rêkûpêk û gav bi gav xwendin û rastnivîsînê ji kesên bi dîsleksiyê re hîn dike.
Pergala Xwendinê ya Wilson: Bernameyek birêkûpêk, kumulatîv û pirîhessî ye ku ji xwendekarên xwedî zehmetiyên fêrbûna taybetî re jêhatîbûnên bingehîn ên xwendin û nivîsandinê hîn dike.
Pergalên Hişyariyê: Teknolojiya alîkar a ji bo kesên xwedî astengiya bihîstinê, ku dengên hişyariyê yên wekî zengila derî, alarm û têlefonê bi ronahî an lerizandinê radigihîne.
Perilezyonel Alan (Perilesional Area): Lezyona komşu, henüz hasarlanmamış doku.
Perisilvian Dil Ağı (Perisylvian Language Network): Sylvian fissürü çevreleyen, dil işlevinin temellendiği kortikal alan.
Personal Dictionary (Kişisel Sözlük): Hastanın günlük yaşamında ihtiyaç duyduğu, kişiselleştirilmiş sözcük + foto + tetikleyici cümle koleksiyonu.
Perwerdehiya Bihîstinê: Çalakiyên fêrbûna bihîstinî yên sîstematîk ku ji gavên tespîtkirina deng, cudakirina deng, nasîn û têgihîştinê pêk tên.
Perwerdehiya Cudakirî: Nêzikatiyeke hînkirinê ye ku tê de naverок, pêvajo, berhем û jîngeha fêrbûnê ji bo bersivdana profîlên fêrbûna cihêreng ên xwendekarên di heman polê de, cihêreng têne kirin.
Perwerdehiya Derûnî: Veguhastina agahdariyên avakiriî û perwerdeyî ji takekesî an malbatê re li ser rewşeke derûnî, tespîtek an stratejiyên serxweşiyê.
Perwerdehiya Dewlemendkirinê: Nêzîkatiyek hînkirinê ya ku ji bo kesên xwedî jêhatîyên bilind, qersika xwendinê ji aliyê kûrahî, firehî û tevliheviyê ve dewlemend dike.
Perwerdehiya Entegrasyonê / Perwerdehiya Tevlêkirinê: Pratîkek e ku li ser bingeha wê hatiye avakirin ku kesên xwedî hewcedariyên taybetî bi hevalên xwe yên bê astengî re di çalakiyên perwerde û hînkirinê de beşdar dibin û bi xizmetên piştgiriya takekesî tê bihêzkirin.
Perwerdehiya Karîgeriya Hestî: Perwerdehiyek ku armanca wê bikaranîna hestên mayî yên dîtin, bihîstin, destdêrî û bêhnê bi hev re û bi awayekî karîger e.
Perwerdehiya Lênêrêr: Perwerdeyek plansazkirî ya ji bo endamên malbatê ku armanc dike jêhatîbûnên rakirina ewledar, cihgirtinê, piştgiriya xwarinê, dayîna derman û zanîna rewşên awarte bide wan.
Perwerdehiya Malbatê: Perwerdehiyek plansazkirî ya ku ji bo malbatan tê dayîn da ku zanîn û jêhatîbûnên pêwîst bistînin û di pêvajoyên mezinbûn û fêrbûna zarokên xwe de rolek çalak bilîzin.
Perwerdehiya Taybet: Perwerdehiyeke ku di hawîrdorên guncan de bi rêya xebatkarên bi taybetî perwerdebûyî û bernameyên perwerdehiyê yên pêşketî û rêbazên wan tê dayîn; taybetmendiyên kesên xwedî hewcedariyên taybet di hemû qadên pêşveçûnê de û şiyanên wan di warên akademîk de tê hesabkirin.
Perwerdehiya Taybet a Zaroktiya Destpêkê: Pratîkên perwerdehiyê yên avakirin û strukturkirî yên ku ji bo piştgirîkirina qadên pêşkeftinê yên zarokên xwedî hewcedariyên taybet di navbera 37 û 72 mehan de hatine amadekirin.
Perwerdeya Pêşveçûna Têgînî: Di kêmasiya dîtinê de, bidestxistina têgînên jiyana rojane yên ku bi rêya çavdêriyê nayên fêrbûn, bi rêyên destlêdanê û ezmûnî.
Pêşgirtina Ketinê: Bicihkirina tedbîrên pirpêkhatî yên wekî rêkxistina zeviyê, pêlav û godên guncan, barên girtinê, ronahî û nirxandina derman.
Pêşîlêgirtina Birîna Zextê: Komek pratîkên proaktîf ên wekî guherandina pozîsyonê her du saetan carekê, bikaranîna nivîna hewayî, lênihêrîna çerm û piştgiriya xwarinê.
Pêşîlêgirtina Tromboza Xwînê ya Kûr: Pêşîlêgirtina pêşkeftina girêkên xwînê yên hundurê xwînan li kesên bê tevger bi rêya corapên pêtê, werzişa pasîf û dermankirina antîkoagûlan.
Pêvajoya Hestî: Wergirtina teşwîqên hestî ji aliyê pergala sinirî ve, rêxistinkirina wan û veguherandina wan bo bersivên adaptîf.
Pêvajoya Pejirandinê: Pêvajoyek ku tê de kes an malbat rastiya windabûn an zehmetiyekê bi jiyana xwe re diguncîne û hêsan dike; qonaxên Kübler-Ross di xwe de digire.
Pêvajoya Xemgîniyê di Malbata ku Zarokek Engel lê Heye de: Şêweyekî xemgîniyê ku endamên malbatê ji dema teşhîsa zarokê xwedî pêdiviyên taybet ve dijîn û di tevahiya jiyanê de dem bi dem ji nû ve vediqewime.
Pexels / Unsplash / Pixabay / Freepik: Adlandırma ve sahne betimleme görevlerinde kullanılan, ticari kullanıma açık ücretsiz fotoğraf bankaları (Türkçe arama desteği değişkendir).
Peyvên Keskesorê: Peyvên ku pir caran tên dîtin û tê hêvîkirin ku rasterast bên nasîn û xwendin bêyî ku bêne deşîfrekirin; peyvên ku alîkariya herikîna xwendinê dikin.
Peyvên Rast ên Di Xulekê de Tên Xwendin: Pîvanek jimarî ya herikîna xwendinê ye ku bi hejmara peyvên bê çewtî di nav demeke standard de hatine xwendin tê diyarkirin.
Peyvên Zimanî: Giştiya peyvên ku kesek di asta têgihîştinê (wergirtî) an jî hilberînê (diyarker) de bi kar tîne.
Phoneme Normalization (Fonem Normalizasyonu): Afazili konuşmadaki sistematik fonemik substitüsyonların hedef fonemlere haritalanması; ASR doğruluğunu artırma tekniği.
Phoneme Video: SmallTalk Phonemes gibi; tek tek fonem üretiminin ağız hareketleriyle gösterildiği video; apraksi/ağır afazi pratiği için.
Picto Selector: 28.000+ piktogram, 67 dil destekli, Windows/Mac üzerinde çalışan ücretsiz pano oluşturucu; Türkçe etiket dahil.
Pictographic Communication Resources (PCR): Aphasia Institute tarafından klinik konuşmalarda kullanılan piktografik kart-set sistemi.
Picture Description Scene (Resim Betimleme Sahnesi): Bağlantılı söylem değerlendirme/terapisi için kullanılan, çoklu nesne ve eylem içeren karmaşık resim (Cookie Theft, Picnic Scene, Storyset sahneleri).
Pirsa Mucîzeyê: Di terapiya çareserî-bingehîn de; pirsek li ser ka jiyan çawa dê bûya heke mucîzeyek çêbûya û pirsgirêk bi tevahî ji holê rabûya.
Pirsa Pîvanê: Teknîkek ku pêşveçûnê eşkere dike bi xwestina kesî ku rewşa xwe li ser pîvanek mîna 0-10 binirxîne.
Pirsîna Dorhêlî: Teknîkek ku bi pirsîna ji endamekê li ser ramан, hest an tevgerên yên din re, şêweyên têkiliyê eşkere dike.
Pirtûka DAISY: Formeke pirtûka dîjîtal e ku ji bo kesên xwedî astengiya dîtinê bi avahiyeke geştbar hatiye sêwirandin û dikare di heman demê de naveroka dengî û nivîsî bi hev re pêşkêş bike.
Pisporê Karê Civakî: Pisporekî pîşeyî ye ku kesan û malbatan di gihîştina mafên xwe yên civakî de rêberî dike û piştgiriya psîkososyal pêşkêş dike.
Piştgirî ji bo Malbatên Penaber û Koçber: Karûbarên piştgiriya psîkososyal ji bo malbatên penaber û koçber li dijî travma, windahî û dijwariyên adaptekirinê di pêvajoya koçberiyê de.
Piştgiriya Malbata Fireh: Piştgiriya amûrî û hestî ya ku xizmên ji derveyî dê û bav (wek bapîr û dapîr, mam û xaltî û hwd.) ji malbatê re pêşkêş dikin.
Piştgiriya Tevgerî ya Erênî: Çarçoveyek destwerdanê ya pir-qatî ye ku li ser bingehên tevgerî hatiye avakirin û bi awayekî pêşgir tevgerên erênî li seranserê dibistanê hîn dike û piştgirî dide wan.
Pîvana Bernameyê ya Di Xwendinê de: Şopandina pir caran û bi rêkûpêk a herikîna xwendinê bi rêya nimûneyên kurt ên xwendinê yên li ser bingeha bernameyê.
Pîvana Çavdêriya Teşhîsê ya Otîzmê (ADOS): Pîvanek ku wekî standarda zêrîn di nirxandina teşhîsa Nexweşiya Speqtra Otîzmê (NSO) de bi rêya çalakiyên civakî û ragihandinê yên avahîsazkirî û standardkirî tê pejirandin.
Pîvana Depresyonê ya Beck: Pîvanek rapora xwe ya 21 maddeyî ye ku tundiya nîşaneyên depresyonê yên du hefteyên dawî dipîve.
Pîvana Fikarê ya Beck: Pîvanek rapora xwe ye ku ji bo pîvandina tundiya nîşaneyên fikarê û cûdakirina wan ji nîşaneyên depresyonê hatiye pêşxistin.
Pîvana Girêdayî Normê: Celebek nirxandinê ye ku tê de performansa kesekî bi navgîna hevalên heman temen an asta pola re tê berhevdan.
Pîvana Girêdayî Pîvanê: Celebek nirxandinê ku performansa takekesî ne bi ya kesên din, lê bi pîvanek ji berê ve hatî diyarkirin tê berhevkirin.
Pîvana Nirxandina Nexweşiya Otîzmê ya Gilliam: Pîvanek li ser bingeha çavdêriyê, ji bo Tirkî adaptkirî, ku tundiya nîşaneyên astengiya tîfa otîzmê di kesên di navbera 3 û 22 salî de dipîve.
Pîvana Performansa Navneteweyî ya Leiter: Testeke îstîxbaratê ya bingeha performansê ye ku pêwistiya talîmatên devkî nake û bi piranî ji bandorên ziman û çandê azad e.
Pîvana Serxwebûna Fonksiyonelî: Amrazekî nirxandinê ye ku asta serxwebûna takekesekî di warên xwemalbendê, tevgerê, ragihandinê û têgihîştina civakî de bi 18 xalî û pîvanek 7 qonaxî dinirxîne.
Pîvana Snellen: Testa çavê ya standard a ku tûjahiya dîtinê bi xwendina rêzên tîpan ji dûrahiyek diyarkirî tê pîvandin.
Pîvana Tevgera Adaptîf a Vineland: Pîvanek ku asta tevgera adaptîf di warên ragihandinê, jiyana rojane, civakbûnê û motorîkê de bi hevpeyvîna lênêrê diyar dike.
Pîvana Tevgerê Adaptîf AAMR/AAIDD: Pîvanek ku ji aliyê Komeleya Amerîkî ya Kêmasiyên Rewşenbîrî û Pêşveçûnê (AAIDD) ve hatiye pêşxistin; ji bo nirxandina krîtera tevgerê adaptîf di teşhîsa kêmasiya rewşenbîrî de tê bikaranîn.
Pîvana Tundahiya Piştgiriyê: Amûrek pîvandinê ya standard e ku ji bo destnîşankirina cure, pirtirî û tundahiya piştgiriyên ku kesek di jiyana xwe ya rojane de pêwist dike hatiye amadekirin.
Pîvana Zîrekiyê ya Stanford-Binet: Pîvanek zîrekiyê ye ku ji temenê 2 salî heta mezinahiyê tê bikaranîn û ramanên herikbar, zanîn, ramanên hejmarî, têgihîştina dîtbarî-cîhî û bîranîna xebatê dinirxîne.
PKT (Planlanmış Kazanım Takibi): Özel eğitim seans kayıt sistemi.
Plana Destwerdana Reftar: Planek nivîskî ya ku li ser bingeha encamên Nirxandina Reftar a Fonksiyonel (FBA) tê amadekirin da ku reftara pirsgirêkê kêm bike û reftarên alternatîf ên fonksiyonel pêş bixe.
Plana Lênihêrînê: Belgeyek nivîskî ya ku li gorî hewcedariyên bijîşkî, laşî, civakî û psîkolojîk ên kesî tê amadekirin û armancên lênihêrînê, rêbazên wê û kesên berpirsiyar diyar dike.
Plana Veguhastinê: Planek nivîskî ya ku derbaza kesekî ji yek astek perwerdehiyê bo ya din, an jî ji dibistanê bo jiyana kar piştgirî dide.
Plana Xizmeta Malbatê ya Takekesîkirî (IFSP): Planek ku ji bo zarokên xwedî hewcedariyên taybet di serdema pêşdibistanê de (0-36 meh) û malbatên wan bi navendîbûna malbatê tê amadekirin; û armancên piştgiriya geşedanê dihewîne.
Plansaziya Navendkirî ya Kesê: Piştgirî bi kesê re li gorî hêzên wî/wê yên xwe, tercîhên wî/wê, xewn û armancên jiyanê bi hev re tên plankirin.
Polîomyelît: Nexweşiyek vegirtî ye ku piştî enfeksiyona polîovîrusê bi zirara şaneyên şinga pêşîn a mêjûyê piştê pêş dikeve û bi felcek flasq a asîmetrîk derbas dibe.
Pragmatîk: Warê ku karanîna ziman di çarçoveya civakî de, rêgezên ragihandinê û kiryarên axaftinê lêkolîn dike.
Pragmatik (Pragmatics): Dilin bağlamsal kullanımı.
Pratîka Bingeha Delîlan: Pratîkek ku bandoriya wê bi lêkolînên zanistî hatiye îspatkirin û bi yekgirtina ezmûna pisporê û taybetmendiyên takekesî tê pêşkêşkirin.
Prensîba Normalîzasyonê: Prensîba ku diparêze ku mercên jiyana kesên bi hewcedariyên taybetî divê bi qasî ku gengaz be nêzî şêweya jiyana hevalên wan ên bi pêşkeftina asayî be.
Prensîbên Exlaqî: Prensîbên ku pratîkên pîşeyên tendurustiya derûnî rêber dikin, wekî kêrhatî, nezirarkirinê, serxwebûnê, dadperwerî û rastdariyê.
Presbîkûzî: Kêmbihîstina sensörî-nörولojîk a girêdayî temenê (pîrbûnê) ku bi taybetî di frekansên bilind de xwe diyar dike.
Prevalans (Prevalence): Belirli bir zamanda toplam vaka sayısı (yeni + eski).
Primer Progresif Afazi (Primary Progressive Aphasia, PPA): Mesulam’ın tanımladığı, dil işlevinin görece izole biçimde progresif bozulduğu nörodejeneratif sendrom; demans alt-tipi.
Probe (Sonda): Periyodik ölçüm; ev egzersizi sürecinde tedavi edilen ve edilmeyen sözcüklerin doğruluğunu izlemek için.
Proloquo2Go: AssistiveWare; AAC standartı; çoklu dil sembol kütüphanesi.
Propriyosepsîyon: Hesta têgihîştina cihê beşên laş di fezayê de bi rêya agahdariyên ku ji receptorên di eklem, masûlke û tendonan de tên.
Protez: Endamekî çêkirî ye ku ji bo peranîn an jî bi temamî girtina karê endamekî winda hatiye bikaranîn.
Prozodî: Giştiya taybetmendiyên rîtim, giranî, dengdanî û melodiyê di axaftin û xwendinê de.
Pseudonîmkirin: Nixumandina daneyên kesane bi awayekî ku pêwendiya wan bi agahiyên nasnameya tenê bi rêya mifteyekê ya ku ji hev cuda tê hilanîn were avakirin.
Psîkoeducasyona Malbatê: Dayîna agahdariyê ji malbatan der barê teşhîsek derûnî an pêşketinê, nîşan û semptom, rêyên serûberkirinê û çavkaniyên berdest.
Psikoeducation: Aileye depresyon, bakıcı yorgunluğu, sosyal izolasyon gibi konularda eğitim.

Q6 terms

QAB (Quick Aphasia Battery): Wilson ve ark. 2018; 15 dakikalık ücretsiz batarya + normlar; akut bakımda WAB-R’a alternatif.
Qada Dîtinê: Dema ku çav sabît be, herêma fezayî ya ku ji derdora derdorê tê hîskirin.
Qebûlkirina Erênî ya Bê Şert: Prensîbek navendî di nêzîkatiya hûmanîstîk a Carl Rogers de; qebûlkirina muwekîl wekî kesekî bi nirx bê tu darizandin.
Qeyim: Kesê ku ji aliyê dadgehê ve tê destnîşankirin da mafên kesê ku nikare iradeyê xwe bi têrî bikar bîne biparêze.
Qeyûmtî: Pergalek temsîliyeta yasayî ya ku ji aliyê dadgehê ve tê destnîşankirin da ku maf û berjewendiyên kesên ku nikarin karûbarên xwe bi xwe birêve bibin were parastin.
Qonaxên Serketin a Windabûnê: Qonaxên pêvajoya hestî ya li hember windabûnê, ku wekî înkar, hêrs, çandinî, depresyon û pejirandinê têne pênasekirin.

R46 terms

Ragihandina Alternatîf û Piştgirker: Nêzîkatiyek ragihandinê ya ku bi wêne, sembol, îşaret û amûrên elektronîkî li şûna axaftinê an jî ji bo piştgiriya axaftinê tê bikar anîn.
Ragihandina Bêfonksiyon: Ragihandinek ku peyamên tawanbar, rexnegir, paşvekişandî an dijberî hev dihewîne û pevçûn û bêhevalbendiyê zêde dike.
Ragihandina Fonksiyonel: Şêweyek ragihandinê ya eşkere, rast û rêzdar e ku têgihîştina hevbeş di navbera alîyan de piştgirî dike.
Ragihandina Giştî: Nêzîkatiyek ragihandinê ya ku axaftin, ziman-nîşan, tevger, nivîs û amûrên dîtbarî bi hev re bikar tîne.
Ragihandina Navxweyî ya Malbatê: Pêvajoya bingehîn a ku endamên malbatê tê de hestên xwe, ramanên xwe û hewcedariyên xwe ji hevûdin re vediguhêzin û ku fonksiyoneliya malbatê diyar dike.
Rahêneriya Hestan: Pêvajoyek ku ji aliyê Gottman ve hatiye pêşxistin; tê de dêûbav zarokê xwe rêve dibe da ku hestên xwe nas bike, nav lê bike û birêkûpêk bike.
Rakirina Berjêran: Ji bo kesên ku kursiyên çerxê û çarçeyên meşê bi kar tînin, bi rakirina astengiyên di navberên odayan de, afirandina jûreyek malê ya gihîştî.
RAM (Rehberlik ve Araştırma Merkezi): MEB’e bağlı, özel eğitim ihtiyacı olan bireylerin eğitsel değerlendirmesini ve yönlendirmesini yapan il/ilçe merkezleri.
Ramana Matematîkî: Pêvajoya analîzkirina rewşên matematîkî, giştîkirin, rastkirinê û çareserkirina pirsgirêkan.
Ramanên Otomatîk: Naveroka derûnî ya ku di rûbirûbûna rewşan de bê hişyariya kesî zû xuya dibe û hest û tevgerên wî/wê diyar dike.
Ramp: Rêkxistineke gihîştinê ya xwarber e ku dikare li şûna merdîvan li cihên ketina û derketinê were bikar anîn.
Raporta Desteya Tenduristiyê ya Kesên Xwedî Engel: Raporiyek ku rewşa hewcedariyên taybet ên kesên 18 salî û mezintir diyar dike û wekî bingehek fermî ji bo gihîştina maf û xizmetên wan tê bikaranîn.
Raporta RAM (Navenda Rêberî û Lêkolînê): Raportek nirxandina perwerdeyî ya ku ji aliyê Navenda Rêberî û Lêkolînê (RAM) ve tê amadekirin û mafê sûdwergirtina ji karûbarên perwerdeyiya taybet belge dike.
RAT (Resim Adlandırma Testi): Türkçe yetişkin afazili ve sağlıklı bireylerde adlandırma testi; kesim 44, 247 sağlıklı + 35 afazili (Aphasiology 2026).
Razîbûna Ronkirî: Pêvajoya ku tê de kesek piştî agahdarkirina têrê li ser sûd, xeter û alternatîfên destwerdanê razîbûna xwe dide.
RCSLT: Royal College of Speech and Language Therapists (UK).
RCT (Randomize Kontrollü Çalışma / Randomized Controlled Trial): Klinik etkililik kanıtının altın standardı.
RDI: Bernameyek malbat-navendî ye ku armanca wê pêşxistina ramankirina maqûl û jêhatîbûnên têkiliyê yên zarok e, bi rêya parvekirina zîrekatiya dînamîk bi dêûbavan re.
Reading Passage (Adapted): Afazi-dostu format kurallarına göre kısaltılmış, basitleştirilmiş okuma metni.
Rêbaza Fernald: Nêzîkatiyek fêrbûna pirrfêmî ya ji bo kesên bi disleksiyê; peyv bi gavên dîtin, gotin, şopandina bi tiliyê û nivîsandinê tên fêr kirin.
Refleksa Akûstîk: Nirxandina rêyên bihîstinê bi pîvandina bersiva girêdana nehewandî ya masûlkeyên guhê navîn li hember dengên xurt ên bi tîrêja bilind.
Refleksên Primitîf: Refleksên ku di serdemê pitikbûnê de xuya dibin û tê hêvîkirin ku di mehên diyarkirî de winda bibin; domandina wan nîşan dide ku pêvajoyên nediyar di geşedana motorê de hene.
Rehabilîtasyona Motorê bi Rastiya Virtual: Bi peywirên armancgir ên ku di hawîrdorên virtual de têne pêşkêş kirin, pêşveçûna fêrbûna motorê, hevsengiyê û karkirina endamên jorîn.
Rêjeya Temamkirina Armancên Bernameya Perwerdehiya Kesaneyî: Rêjeya ji sedî ya armancên ku di bernameya perwerdehiya kesaneyî (BEP) de hatine diyarkirin û pîvanên bidestxistinê bicih anîne.
Rêkxistina Hestan: Jêhatîbûna rêkxistina cure, tundiya û şêwaza vebirrîna hestên ku têne jiyîn bi rengekî ku bi armancê re li hev bê.
Rêkxistina Ortostatîk: Amûrek ku alîkariya kesî dike ku bi piştgiriyê li dijî gravîteyê rabe ser piyan, û piştgiriya dendika hestîyan, heristin û tenduristiya movikan dike.
RELEASE Collaborators: Brady ve ark. (2022, Stroke 53(3):956-967). Bireysel katılımcı verisi (IPD) ağ meta-analizi. Afazi terapisi doz mimarisinin altın standart kanıtı.
RET (Cevap Genişletme Terapisi / Response Elaboration Training): Kearns 1985. Hastanın spontan ürettiği sözcüğü/öbeği temel alarak ardışık ‘wh’ soruları ile cümleye genişletme.
Retention (Elde Tutma / Tutundurma): D1, D7, D30, D90 — kayıt sonrası 1, 7, 30, 90. günde geri dönen kullanıcı oranı.
Retinîtîsa Pîgmentosa: Nexweşiyek mîratî ye ku tê de fotoreheptorên şebikê bi awayekî pêşkeftî xira dibin; pêşî dibe sedema şevkoriyê, piştre qada dîtinê teng dibe û bi demê re kor dibe.
Retînopatiya Zarokên Zû-Jidayikbûyî: Rewşek ku bi jidayikbûna demwext ve girêdayî ye û dikare ji ber pêşkeftina nenormal a damarên retînayê bibe sedema windabûna dîtinê.
Retînopetiya Diyabetîk: Nexweşiyek ku ji ber zirarê ku diyabeta dirêj-demî dide rehikên xwînê yên piçûk ên retînayê pêşve diçe; yek ji sedemên girîng ên windabûna pêşkeftî ya dîtinê ye.
Retrieval Practice (Geri Çağırma Pratiği): Bilginin pasif tekrar yerine aktif olarak hatırlanmasıyla pekiştirilmesi prensibi.
Rêveberiya Nexweşiyên Kronîk: Bicîhkirina yekgirtî ya stratejiyên şopandin, perwerde û xwe-rêveberiyê di nexweşiyên demdirêj ên wekî diyabet, KOAH û têkçûna dil de.
Rêvebiriya Dosyayê: Nêzikatiyeke ku destnîşankirina hewcedariyên kesî, hevrêzkirina xizmetan û şopandina encaman di bin berpirsiyariyeke yekane de kom dike.
Rewaniya Xwendinê: Xwendina metnek bi rast, bi lêza guncaw û bi prozodî (giranî û dengavêj).
Rewşa Taybet a Du Caran: Têgînek ku ji bo kesên jêhatî yên ku di heman demê de xwedan hewcedariyeke taybet in wekî tengahiyên fêrbûnê yên taybet, nexweşiya kêmbûna baldariyê û zêdebûna tevgerê (ADHD) an jî nexweşiya spektra otîzmê (ASD) tê bikaranîn.
Rêxistinera Grafîkî: Amûrek ku têkiliyên di navbera agahiyan de bi awayekî dîtbarî rêxistin dike û pêşkêş dike (wek nexşeya hişî, şêweya Venn û hwd.).
Rêziman (Sentaks): Warê zimannasiyê ku rêgezên rêzkirina peyvan di nav hevokekê de lêkolîn dike.
Riwaniya Prosedural: Şiyana ku karûbarên bingeh ên arîtmetîkê bi rast, bilez û nermbûn werin kirin.
Rizotomiya Piştî ya Hilbijartî: Pêvajoyek nêroveşirurjî ye ku tê de fîberên nervê hestî yên ku dibin sedema spastîsîteyê bi şêwazeke hilbijartî tên birîn; di nexweşên diyarkirî yên bi CP-ya diplejîk de spastîsîteyê kêm dike.
Rojnameya Vekolînê: Rojnameyek neguherbar e ku hemû gihîştin û guherandinên di pergalekê de tomar dike; diyar dike kê, kengê û li ser kîjan daneyê ev kirine.
ROMA (Research Outcome Measurement in Aphasia) Core Outcome Set: Wallace ve ark. 2019; afazi denemelerinde standart sonuç ölçütleri seti: WAB-R + GHQ-12 + SAQOL-39 + duygusal ölçümler. ROMA-2 (2023) iletişim güncellemesini içerir.
Royalty-Free: Tek seferlik ücret veya ücretsiz erişim sonrası kullanım başına ek telif ödenmeyen lisans modeli.
rTMS (Repetitive Transcranial Magnetic Stimulation / Tekrarlayıcı TMS): Yüksek/düşük frekanslı tekrarlayıcı manyetik darbelerle uygulanan TMS varyantı; eylem-fiil eksikliklerinde kanıt güçleniyor (Brain Sci 2024).
Rûmeta Xwe: Nirxa ku kesek ji xwe re dide; aliyê hestî yê têgihîştina xwe ava dike.

S-Ş97 terms

SaaS (Software as a Service): Hizmet olarak yazılım; abonelik tabanlı.
Sağlık 4.0 (Health 4.0): Endüstri 4.0 paradigmasının sağlık alanındaki uzantısı; IoT, AI, büyük veri, bulut entegrasyonu.
Sanal Terapist / Avatar (Virtual Therapist / Avatar): AphasiaScripts’te olduğu gibi dijital insan modelinin terapi senaryolarını yönetmesi.
SAQOL-39 (Stroke and Aphasia Quality of Life Scale-39): Afaziye uyarlanmış 39 maddelik yaşam kalitesi ölçeği.
SCA™ (Supported Conversation for Adults with Aphasia): Aura Kagan & Aphasia Institute (Toronto). İletişim partneri eğitim protokolü. Kagan 2001 (JSLHR).
Sclera Pictograms: Belçika kökenli, 11.000+ yüksek kontrastlı (siyah-beyaz) yetişkin piktogramı; düşük görme afazisi ve görsel yorgunluk için ideal. CC BY-NC.
Script Library (Senaryo Kütüphanesi): Eczane, doktor, market, telefon görüşmesi gibi tipik günlük durumlar için hazırlanmış metin koleksiyonu (Cherney AphasiaScripts modeli).
Sêgoşebûn: Nimûneyek sîstemîk ku tê de hewl tê dayîn aloziya di navbera du kesan de bi tevlêkirina kesekî sêyem di têkiliyê de were sikinand kirin.
Self-Administered Therapy (Öz-Yönetimli Terapi): Hastanın klinisyen olmadan tablet/PC üzerinden bağımsız uyguladığı yapılandırılmış terapi (Brain Sci 2025 sistematik derleme).
Semantik (Semantics): Anlambilim.
Semantik Varyant PPA (Semantic Variant PPA, svPPA / Semantic Dementia): Düşük frekanslı sözcüklerde anlama ve adlandırma kaybı, nesne anlamı kaybı, yüzeyel disleksi/disgrafi. Atrofi: Bilateral anterior temporal lob (sol > sağ). Patoloji: FTLD-TDP-43 tip C.
Senaryo Terapisi (Script Training): Holland, Cherney ve ark. Hastanın günlük yaşamında ihtiyaç duyduğu anlamlı senaryoların ezberlenip akıcı üretilebilir hale getirilmesi.
Sendroma Alkola Fetalî: Rewşeke ku ji ber pêgihîştina bi alkolê di dema ducaniyê de çêdibe û bi paşdeçûna geşedanê û kêmbûna giyanî re xuya dibe.
Sendroma Angelman: Sendromek ku bi windabûna kopiya dayikê ya herêma 15q11-q13 ve girêdayî ye; bi kêmasiya rewşenbîrî ya giran, meşa ataksîk, krîzên epilepsiyê û êrîşên pir a kenînê tê nasîn.
Sendroma Asperger: Profilek ku berî DSM-5-ê hatiye pênasekirin, ku bi zehmetiyên di têkiliya civakî de û qadên berjewendiya sînorkirî bêyî derengiya zimanî ya berbiçav tê nîşandan; îro di çarçoveya Nexweşiya Speqtroma Otîzmê (ASD) de tê nirxandin.
Sendroma Bêtevgeriyê: Xuyankirina bi hev re ya tevliheviyên wekî atrofiya masûlkeyê, kontraktur, birîna zextê, tromboz û depresyonê yên girêdayî bêtevgeriya dirêj-dem.
Sendroma CHARGE: Sendromayek genetîkî ye ku bi koloboma, anomaliyên dil, atrêziya koanal, paşketina mezinbûn û geşedanê, anomaliyên zayendî û guhê ve tê xuyang kirin; û dikare bibe sedema kêmasiyên hestî yên pirjimar.
Sendroma Cri-du-Chat: Sendromeke ku ji ber jêbirina li ser milê kurr yê kromozoma 5-an çêdibe; di serdema zaroktiya piçûk de dengê girîna ku dişibe dengê pisîkê tê de xuya dibe û bi kêmbûna rewşenbîriyê re tê.
Sendroma Down: Rewşek ku ji hebûna sê kopiyên kromozoma 21 (trisomî 21) çêdibe; sedema genetîkî ya herî gelemperî ya kêmasiya rewşenbîrî.
Sendroma Eisenberg / Lesch-Nyhan: Nexweşiyek mîratî ya girêdayî kromozoma X e ku ji ber kêmbûna enzîma HPRT çêdibe; bi kêmasiya rewşenbîrî, tevgerên zirarê dayina xwe û nexweşiyên livînê tê naskirin.
Sendroma Guillain-Barré: Nexweşiyek otoîmmûn a ku bandorê li ser mêşên perîferîk dike; bi lawaziya masûlkeyî ya bi lez pêşketî ku ji lingan dest pê dike û ber bi jorê ve belav dibe xuya dike.
Sendroma Pendred: Nexweşiyek otozomal resessîf e ku bi windabûna bihîstinê ya sensöronöral a jidayikbûnî û anormaliyên girêzika tîroîdê (guvaştin/goitre) ve tê nasîn.
Sendroma Prader-Willi: Sendromeke genetîkî ya ku ji ber jêbirina li herêma bavî ya kromozoma 15ê çêdibe; bi birçîbûna bêsêr a nexweşane (hiperfajî), meyila qelewbûnê û kêmbûna hişmendiyê ya sivik heta navîn xwe dide xuyakirin.
Sendroma Rett: Nexweşiyek neurodevelopmental a girêdayî mutasyona gena MECP2; bêtir di keçan de tê dîtin û bi qonaxa geşedana normal dest pê dike, paşê bi paşveçûnek bi windakirina karanîna destan û axaftinê û tevgerên destên stereotîpîk tê domandin.
Sendroma Smith-Magenis: Sendromayek ku bi jêbirina 17p11.2 ve girêdayî ye; bi tevgerên zirarê dayîna xwe, xerabûna rîtma xewê û kêmasiya rewşenbîrî xuya dibe.
Sendroma Usher: Rewşek ku bi windabûna bihîstinê ya hestiyar-demarî ya jidayikbûnê re tevî retinîta pîgmentoza ya pêşverû tê dîtin; sedema genetîkî ya herî gelemperî ya kerr-köriyê.
Sendroma Williams: Sendromayek ku ji ber jêbirina li ser kromozoma 7-an pêk tê; bi meyla civakî ya bilind, jêhatîyên zimanî yên bi rêkûpêk parastin û zehmetiyên berbiçav ên di warê dîtbar-cîhanî de tê naskirin.
Sendroma X-a Nazik: Yek ji sedemên herî gelemperî yên kêmasiya rewşenbîrî ya mîrasî, ku ji ber firehbûna anormal a gena FMR1 li ser kromozoma X-ê çêdibe.
Senkron (Synchronous) Telerehab: Terapist ve hastanın eş zamanlı (canlı video) bağlantı kurduğu seans modeli.
Sensora Ketinê: Teknolojiyeke ku li ser laş tê xwestin an jî di hawîrdorê de tê danîn, ku tevgera ketina ji nişkê ve tespît dike û bixweber hişyariyê dişîne.
Sentactics: Thompson ve ark. 2010; bilgisayar otomatik TUF; klinisyen-yönetimli TUF ile eşit etkinlik.
Serbilindiya Otîzmê: Nêzîkatiyeke ku otîzmê wekî beşek ji cûrbecûriya nörolojîk dibîne ne wekî nexweşiyek; piştgiriya civak û mafan dike.
Serdana Malê: Serdanek ku xebatkarên tenduristiyê an karûbarên civakî li malê kesî dikin ji bo nirxandin, sepandin û şopandinê.
Sererastkirinên Teşwîqa Pêşîn: Stratejiyên ku li ser adaptasyona pêşîn a guhêrbarên jîngehê an daxwaznameyê disekinin da ku xuya bûna tevgerên pirsgirêkê pêşî lê bigirin.
Serpereştiya Dêûbavî: Bikaranîna maf û erkên dêûbavan ên têkildarî lênihêrîn, perwerdehî û temsîlkirina zaroka biçûk.
Serpereştiya Hevbeş: Rêkeftinek ku li ser bingeha bikaranîna hevbeş a serpereştiyê ji aliyê her du dêûbavan ve piştî cihêbûnê hatiye avakirin.
Serrastkirina Girêdayî Pirsgirêkê: Şêwazek serrastkirinê ye ku bi destwerdana rasterast li ser çavkaniya stresê armanca çareserkirina pirsgirêkê dike.
Serrastkirina Hest-Bingeh: Şêwazekî serrastkirin e ku girîngiyê dide rêkxistina bersiva hestî; bi taybetî dema ku pirsgirêk nayê çareser kirin, bikêrtir e.
Sertifika Programı (Certification Program): Mesleki gelişim için tamamlanan eğitim programları.
Sêwirana Gerdûnî ya Fêrbûnê: Sêwirandina pêvajoyên fêrbûnê ji destpêkê ve li ser bingeha awayên pirjimar ên pêşkêşkirin, îfadekirin û beşdariyê, da ku gihîştina hemû kesan bê misoger kirin.
SFA (Semantik Özellik Analizi / Semantic Feature Analysis): Hedef sözcüğü merkeze alan, altı semantik özelliğin (üst kategori, kullanım, eylem, yer, fiziksel özellikler, çağrışım) sözel olarak üretildiği yöntem. Anomi için altın standart. Boyle 2004; Wambaugh 2013; Efrati-Kostroun 2018 meta-analizi.
SFA Worksheet (SFA Çalışma Kâğıdı): Hedef sözcüğü merkeze alan, altı semantik özelliğin (kategori, kullanım, eylem, yer, fiziksel özellik, çağrışım) yazıldığı yapılandırılmış çalışma sayfası.
SGK (Sosyal Güvenlik Kurumu): Türkiye’nin sosyal güvenlik kurumu; uzun vadede dijital terapötiklerin geri ödeme listesine girişi hedeflenebilir.
Sıklık (Frequency): Haftalık seans/gün sayısı. RELEASE: 3–5+ gün/hafta.
Sınır Bölgesi İnfarktı (Watershed Infarct): İki büyük arteryel sulama alanı arasındaki sınır bölgede oluşan iskemi; mikst transkortikal afaziye yol açar.
SİAT (Sözcük Düzeyi İşitsel Anlama Testi): Türkçe afazili bireyler için ilk sözcük düzeyi işitsel anlama testi; ADD ile r=0,768 korelasyon (DKYAD geçerlik makalesi).
Single-Case Experimental Design (SCED): Tek olgu deneysel deseni; A-B-A baseline-tedavi-takip yapısı.
Sînor: Rêkûpêkên têkiliyê yên ku sînorên rol, nepenîtî û berpirsiyariyê di navbera endamên malbatê û bin-sîstemên wan de diyar dikin.
Sînorên Derbasker: Sînorên ku tê de rol û dûrahiyên di navbera endamên malbatê de bi têra xwe nehatine diyarkirin; di avahiyên malbatên tevhevbûyî û tevlihevbûyî de tên dîtin.
Sînorên Hişk: Avahiyên malbatê yên ku têkilî û nêzîkbûna di navbera endamên malbatê de pir sînordar e û têkilî qetandî û dûr in.
Sîstema Parastina Zarokan: Avahiya yasayî û îdarî ya ku ji bo naskirina, parastina û rehabilîtasyona zarokên ku rastî îhmal û îstîsmarê hatine, hatiye damezrandin.
Sistematik Derleme (Systematic Review): Belirli bir araştırma sorusuna ilişkin tüm kanıtların önceden belirlenmiş kriterlerle taranması.
Skleroza Pirjimar (Pediatrîk): Nexweşiyek nörolojîk a kronîk e ku bi demiyelînasyona kincên miyelînê yên di pergala sinirê navendî de derbas dibe û dikare bandorên motorî, hestî û kognitîf çêbike.
Skleroza Tûberoz: Nexweşiyek genetîkî ye ku di mêjî, çerm, dil û gurçikan de tîmorên xweşbîn çêdike; bi kêmasiya giyanî, krîzên epîlepsiyê û otîzmê re têkildar e.
Skolyoz: Kelokirina stûnmilkê ber bi aliyê de bi şiklê C an S.
Slate û Stylus (Taxtê Brailleyê û Pênûsa Tûj): Amûreke nivîsandinê ya destî ya ku ji çarçoveyek guhêzbar û pênûseke tûj pêk tê û ji bo nivîsandina alfabeya Brailleyê tê bikaranîn.
SMA (Atrofiya Masûlkeyî ya Spinal): Nexweşiyek mîratî ye ku bi qelsiya masûlkeyî ya pêşkeftî tê naskirin, ji ber hilweşîna nöronên motorê yên şaxê pêşîn ê stûna piştê.
Snodgrass-Vanderwart 260 (S&V 260): Snodgrass & Vanderwart 1980; klasik 260 standardize çizim seti; isim adlandırma terapi ve araştırmasının taşı. CC BY-NC-SA (Rossion-Pourtois renklendirme).
Sol İnferior Frontal Girus (Left Inferior Frontal Gyrus, IFG): Broca alanını içerir; nfvPPA’nın atrofi merkezi.
Somutluk Etkisi (Imageability/Concreteness Effect): Somut sözcüklerin soyutlara göre daha kolay üretilmesi.
Sosyal İzolasyon (Social Isolation): Afazinin yaygın ikincil sonucu; iletişim güçlüğü nedeniyle sosyal çevrenin daralması.
Söz Dizimi (Syntax): Cümle yapısı kuralları; Türkçe SOV (Özne-Nesne-Yüklem) temel sıralı.
Spaced Repetition Algorithm (Aralıklı Tekrar Algoritması): SM-2 ve türevleri; doğru/yanlış geçmişine göre tekrar aralıklarını otomatik hesaplayan dijital terapi algoritması.
Spaced Retrieval Training (SRT): Aralıklı geri çağırma eğitimi; özellikle PPA’da kullanılır.
Spina Bifida: Anormaliyeke avahîsazî ya zayînî ku ji ber girtina netemam a lûleya nervê di dema pêşkeftina mêjûya piştê de pêk tê.
Spoken AAC: AI destekli predictive AAC; doğal sesler.
Spontan İyileşme (Spontaneous Recovery): Doğal nörobiyolojik onarımla ilk 3-6 ayda gözlenen iyileşme.
SST (Sesletim Sesbilgisi Testi): Topbaş; 2-8 yaş ve afazi sonrası sesletim/fonoloji testi; üç alt boyut.
Stigmatîzasyon: Danîna etîketên neyînî, pêşdarazî û cudakariyê li ser kesan ji ber kêmasiyê; pêvajoyeke ku encamên wê yên psîko-civakî giran in.
Storyset: Freepik bünyesinde 50.000+ sahne illüstrasyonu; resim betimleme ve diskurs görevleri için yetişkine uygun, atıf gerektiren ücretsiz kaynak.
Strabismus (Çavlêkî): Rewşeke ku du çav ber bi aliyên cûda ve dinêrin û dikare bibe sedema pirsgirêkên têgihiştina kûrahiyê û dîtina ducar.
Strateji SQ3R: Stratejiyek xwendinê ya strukturkirî ya ku bi gavên vekolîn – pirsyar – xwendin – bi peyvên xwe vebêj – nirxandin dixebite.
Stratejiya Bingeh-Jimarê: Stratejiyeke pêşkeftinê ya destpêkê ya ku di çareserkirina pirsgirêkên aritmetîk de bi jimartin bi tilî an bi tiştên din tê bikar anîn.
Stratejiya KWL: Stratejiyeke têgihiştina xwendinê ye ku tê de tiştên berî xwendinê yên zanîn, tiştên ku dixwazin bên fêrbûn û tiştên piştî xwendinê yên fêrbûyî di tabloyek de tên tomarkirin.
Stratejiya Meta-Zanînî: Jêhatîbûnên ramanê yên asta bilind ku destûr didin kesekî ku ji pêvajoyên fêrbûna xwe hay hebe, wan plan bike û çavdêriya wan bike.
Stroboskopî: Muayeneyek endoskopîk e ku tê de lerizînên bend-dengê bi bandora tevgera hêdî tên dîtin; di teşhîskirina nexweşiyên dengî de tê bikaranîn.
Subakut Faz (Subacute Phase): 1–6 ay arası; rehabilitasyondan en yüksek kazanım dönemi.
Sûpervîzyon: Pêvajoyek ku terapîst bi rêkûpêk karê xwe yê klînîkî bi hevalek xwedî ezmûntir re dinirxîne, da ku pêşveçûna xwe ya pîşeyî bidomîne.
Supramarginal Girus (Supramarginal Gyrus): Brodmann 40; fonolojik işlemleme ve tekrar.
SUS (System Usability Scale): Sistem kullanılabilirlik ölçeği; afazi-uyarlanmış sürümleri dijital ürünlerin kullanılabilirlik testinde kullanılır.
SymbolStix PRIME: N2Y şirketinin 50.000+ ticari sembolü; Proloquo2Go, Tobii Dynavox ve Lingraphica gibi AAC platformlarında kullanılan abonelik tabanlı kütüphane.
SymboTalk: ARASAAC + Sclera + Mulberry + Tawasol kütüphanelerini tek arama altında sunan ücretsiz AAC uygulaması; 23 dil (Türkçe dahil).
Şêwedayîn: Pêşxistina reftar û tevgera armancê ya ku kesayet hîn nîşan nade, bi rêya xurtkirina gavên li pey hev ên ku bi awayekî sîstematîk nêzî wê tevgerê dibin.
Şêwirmendiya Berî Zewacê: Şêwirmendiya pêşgirtinê ku tê de cotên hevjînan berî biryara zewacê li ser qadên hêvî, ragihandin û lihevhatinê dixebitin.
Şêwirmendiya Cihêbûnê: Piştgirî ji bo kesên ku di pêvajoya cihêbûnê de ne, ji bo serketin li ser dijwariyên hestiyarî, hiqûqî û dêûbavîtiyê.
Şêwirmendiya Hestiyar a Çandî: Pratîkeke şêwirmendiyê ya ku bi lêhesibanîna nirxên çandî, bawerî û zimanê malbatê tê meşandin.
Şêwirmendiya Malbatê: Karûbarek birêkûpêk ku tê de endamên malbatê di pêvajoyên ragihandinê, têkiliyê û çareserkirina pirsgirêkan de rêberiya pispor distînin.
Şêwirmendiya Psîkolojîk: Pêvajoyek alîkariyê ya ku di bin rêberiya pisporekî tenduristiya derûnî de tê meşandin, ji bo çareserkirina zehmetiyên têkildarî hest, raman û tevgerên takekesî.
Şêwirmendiya Zewacê: Xizmeteke birêkûpêk a ku ji bo zewicîyên li hev re tê pêşkêşkirin, da ku têkiliyên wan xurt bikin, nakokiyên xwe birêve bibin û mekanîzmayên biryardana hevbeş pêşve bixin.
Şewitandina Dêûbavan: Sendromiyek ku di dêûbavan de bi westana hestyarî, dûrketina ji xwe, windabûna razîbûnê ji rola dêûbavtiyê û hesta bêbandoriyê xwe nîşan dide û ji ber barê lênêrîna dirêj-dem çêdibe.
Şewitîna Pîşeyî (Burnout): Sendromeyek ku bi westana hestyarî, bêhêzbûna hestî û kêmbûna hesta serketina kesane re derdikeve holê û encama stresa pîşeyî ya domdar e.
Şikestina Lêv û Karî: Anomaliyeke zayendî ya ku di serdema embriyonê de ji ber negihandina lêva jorîn û/yan kariyê li xeta navîn pêk tê; bandorên berbiçav li ser dengdêrî, rezonans û xwarinxurinê dike.
Şîn: Pêvajoyek xwezayî ya ku kesek piştî windabûnekê dijî û xwedî aliyên hestî, zanînî û reftar e.
Şîna Tevlihev: Bertekeke şînê ya gihîştiye asta patholojîk, ku bi kêşeya tund, neqebûlkirina windabûnê û windabûna domdar a karkirinê tê xuyang kirin, tevî ku demeke dirêj ji windabûnê vir ve derbas bûye.
Şîret (Prompt): Alîkariya devkî, dîtbarî, model an jî laşî ya ku berî an di dema pêşkêşkirina jêhatîbûnê de tê dayîn, da ku ferd karibe bersiveke rast bide.
Şiyanên Civakî: Tevahiya reftar û kirinên wekî avakirina têkiliyên di navbera kesan de, girtina berpirsiyariyê, rêzgirtina li xwe, şopandina rêzikan û dûrketina ji mexdûrbûnê.
Şopandina Dermankirinê bi Teknolojiya Li Xwe Kirinê: Entegrasyona daneyên livîn, lêdana dil, xew û rewşa hestî di pêvajoya dermankirinê de bi rêya saetên jîr, destbendên zîrek û sensorên.

T127 terms

T-RAT (Türkçe Resim Adlandırma Testi / Turkish Picture Naming Test): Türk örneklem PPA-SFA çalışmalarında kullanılan adlandırma probu.
Tactus Therapy: Vancouver merkezli, 20+ uygulama; Language Therapy 4-in-1 ana ürün; bağımsız etkinlik kanıtı (Stark & Warburton 2018, Cambridge).
Talasemî: Nexweşiyek xwînê ya ku ji ber bozûna genetîkî ya hilberîna zincîrên hemoglobînê çêdibe û dibe sedema kêmaniya xwînê ya kronîk û paşketina mezinbûnê.
Talking Mats: Aphasia Institute desteğiyle yaygınlaştırılan, afazili bireylerin tercih/duygu paylaşmasını sağlayan görsel-yapılandırılmış konuşma çerçevesi.
TalkPath News: Lingraphica; günlük haberleri sesli okuma + anlama quizleriyle sunan ücretsiz afazi uygulaması.
Tanrıdağ Sempozyumu: Türkiye’nin afazioloji alanında düzenli sempozyumu.
Tanrıdağ Sempozyumu: Türkiye’nin afazioloji alanındaki düzenli ulusal sempozyumu; Prof. Dr. Oğuz Tanrıdağ adına yapılır.
Taqîfemî (Axaftina Bilez-Bêrêkûpêk): Nexweşiyek herikîna axaftinê ku bi lêzek axaftinê ya zêde bilez, bêrêkûpêk û pir caran nefêmbar xuya dike.
Taramaya Bihîstinê ya Nûjidayikbûyî: Bernameya taramayê ya gerdûnî ye ku di rojên yekem ên piştî jidayikbûnê de ji bo tesbîtkirina zû ya windabûna bihîstinê tê kirin.
Tarifaya Perwerdehiya Piştgirî: Tarifaya fermî ya ku her sal ji aliyê Wezareta Perwerdehiya Neteweyî (MEB) ve tê nûkirin û mêrên danişînên takekesî û komî diyar dike.
Tawasol Symbols: Katar Mada Center tarafından geliştirilen 1.000+ Arapça/İngilizce kültürel-uyumlu sembol kütüphanesi; ücretsiz.
TBDHD (Türk Beyin Damar Hastalıkları Derneği): İnme/afazi yayınları ve akademik etkinlikleri yürüten Türk meslek derneği.
tDCS (Transkranyal Doğru Akım Stimülasyonu / Transcranial Direct Current Stimulation): Düşük doğru akım ile beyin stimülasyonu; SFA gibi tedavilerle birleşik araştırmalarda etkili.
Tebabeta Dûr / Dermankirina Dûr: Pêkanîna hevdîtin û şêwirmendiya bijîşk-nexweş bi rêya vîdyo, têlefon an platformên dîjîtal.
Tedawiya Hunerê: Nêzîkatiyek dermankirinê ya ku tê de kes xwe bi wênesazî, peykerkirinê û formên din ên îfadeya hunerî îfade dike û serpêhatiyên xwe pêvajoyê dike.
Têgihîştina Axaftinê di Jîngeheke Dengê Zêde de: Testeke awdyolojîk a ku şiyana kesekî ya têgihîştina axaftinê di rewşên dengê zêde yên mîna jiyana rastîn de dipîve.
Têgihîştina Destlêdanê: Têgihîştina taybetmendiyên tiştên wekî şêwe, tevn, germahî û mezinahiyê bi rêya hesta destlêdanê.
Têgihîştina Kinestetîk: Agahiyên ji hestên proprioseptîf ên derbarê cih û tevgera endamên laş de.
Têgihîştina Xwendinê: Pêvajoya avakirana manayê bi rêya têgihîştina têkiliyên peyvan, hevokan û nivîsarê di nav metnekê de.
Têgihiştina Zû ya Hejmarê: Şiyana diyarkirina mîqdara tiştên piçûk bi lez û bê jimartin, bi tenê bi dîtinê.
Tek Seferlik Satın Alma (One-Time Purchase): Abonelik yerine tek ödeme modeli; klinik kullanım için tercih edilebilir.
Têkiliya Pêşkeftina Devkî û Pozîsyonî: Nimûneyek klînîkî ku tê de pêşkeftinên di kontrola laş û serî de bi xebata masûlkeyên devî, xwarin û jêhatîbûnên axaftinê re bi hev re pêşde diçin.
Teknîka Bastonê Hoover: Teknîkek ku li ser bingeha livandina bastonê spî yê dirêj bi şiklê kevan ji milê rastê ber bi çepê ve ji bo lêkolîna erdê ye; ev teknîk bingeha perwerdehiya nûjen a Rêdanê û Livîna (O&M) ye.
Teknîka Destdan û Şopandinê: Teknîkeke ku bi karanîna kemera çêleka spî, zevî bi ritma gavên meşê tê şopandin û vekolîn.
Teknîka Mêzekirina Eksantrik: Jêhatiya kesên ku windabûna dîtina navendî heye ku mêzkirina xwe ber bi kêleka armancê ve bigerînin da ku beşa retinayê ya ku dîtin tê de hatiye parastin bi kar bînin.
Teknîka PROMPT: Nêzîkatiyek ku terapîst bi nîşaneyên destwerî, kînestezkî û propriyoseptîf strukturên devkî yê kesî rêve dike û tevgerên axaftinê şekil dide.
Teknîka Rêberê Bînende: Teknîkek ku tê de kesek bînende bi rêya girtina milê kesê kör, di nav cihî de rêberiya ewle pêk tîne.
Teknîka Trailing: Teknîkeke livîna serbixwe ku tê de kes bi alîkariya destê xwe li ser rûyekî (dîwar, kêleka korîdorê) diçe û arasteya xwe diparêze.
Teknîkên Rehetbûnê: Pratîkên ku ji bo kêmkirina asta fikar û stresê têne bikar anîn, wekî nefeskirina diyafragmayê, rehetkirina masûlkeyên pêşkeftî û xeyalkirina dîmenê.
Teknîkên Veguheztinê: Rêbazên veguheztina ewledar di navbera nivîn û kursiyê û di navbera kursî û tuwaletê de; teknîkên ergonomîk ên ku tenduristiya piştê ya lênêrê jî diparêzin.
Teknolojiya Alîkar: Her cure amûr, nermalava an hardware ku ji bo parastina, pêşxistina an zêdekirina şiyanên fonksiyonel ên kesên xwedî hewcedariyên taybet tê bikaranîn.
Teknolojiyên Mala Zîrek: Pergalek ku bi kontrolkirina ronahî, perde, germahî, ewlehî û amûran bi riya deng an sepanê ve gihîştinê zêde dike.
Tele-ABA: Modelek ji bo pêşkêşkirina dûr a karûbarên Analîza Tevgerê ya Sepandî (ABA) bi rêya konferansa vîdyoyê û rahênana dêûbavan.
Tele-DKT (Tele-SLP / Tele Speech-Language Pathology): Dil ve konuşma terapisi hizmetinin uzaktan sunumu.
Telepractice / Telehealth: Sağlık hizmetinin dijital iletişim teknolojileriyle uzaktan sunulmasının genel terimi; ASHA telepractice kullanımı tercih eder.
Telerehabîlîtasyon: Pêşkêşkirina karûbarên rehablîtasyonê ji dûr ve bi rêya teknolojiyên agahdarî û ragihandinê; warên wekî fîzîyoterapî, terapiya karûbarî û dermankirina axaftin-zimanê dihewîne.
Telerehabilitasyon (Telerehabilitation, TeleRehab): Uzaktan dijital araçlarla (video konferans, mobil uygulama, web platformu) sunulan rehabilitasyon hizmeti.
Teleterapi: Birêvebirina danişînên dermankirinê ji dûr ve bi amûrên dijîtal ên wekî konferansa vîdyoyê, dengî yan nivîskî.
Telif Koruma (Copyright Protection): Eserlerin yetkisiz çoğaltılmasını önleyen yasal ve teknik tedbirler bütünü.
Temenê Geşebûnê: Temenê ku bi asta jêhatîbûna geşedanî ya ku kesek nîşan dide re li hev tê, bêyî girêdana bi temenê kronolojîk.
Temenê Xwendinê: Nirxa temenî ku bi performansa xwendina kesekî re têkildar e; û bi asta xwendina navîn a hevtemenên wî/ê re li hev tê.
Temenya Derûnî: Nirxa temenê ku bi karîgeriya derûnî ya kesekî re têkildar e; bi navîniya karîgeriya hevalên heman temenî re li hev tê.
Temporoparyetal Bileşke (Temporo-Parietal Junction, TPJ): lvPPA’nın atrofi merkezi.
Tenduristiya Lênêrê: Aliyê ku divê li ser xweşiya laşî, derûnî û civakî yên kesên ku dirêj-dirêj lênêriya takekesekî bi hewcedariyên taybet dikin were şopandin.
Tengaviya Fêrbûna Taybet (TFT): Nexweşiyeke neurojêşkeftî ye ku bi tengaviyên berbiçav di bidestxistina û bikaranîna yek an çend jêhatîyên wekî guhdarîkirin, axaftin, xwendin, nivîsandin, ramankirin û matematîkê de xwe dide nîşandan.
Teoriya Girêdanê: Teoriyeke ku ji aliyê Bowlby û Ainsworth ve hatiye pêşxistin; destnîşan dike ku têkiliya destpêkê ya di navbera lênêr û zarokê de bandorê li şêwazên têkilî û hestên jiyana tevahî dike.
Teoriya Hişê: Şiyana fêmkirina hest, raman, bawerî û mebestên kesên din û ji rewşa hişê xwe cuda kirina wan.
Teoriya Sîstema Malbatê: Teoriyeke ku malbat wekî pergalek vekirî tê têgihiştin û bi rêya têkiliyên hevbeş ên endamên xwe hevsengiyê diparêze.
Terapiya Asenkron (Ne Hevdem): Celebek piştgiriya dûr a ku di demên cûda de tê meşandin, wekî erkên vîdyoyê, peyamnêrî û ramanên li ser pratîka malê.
Terapiya AVT (Terapiya Bihîstinî-Devkî): Nêzîkatiyek ku tê de zarok ziman û axaftinê bi tenê bi rêya kanala bihîstinê pêş dixe, bi karanîna herî zêde ya bihîstina mayî û teknolojiya amûrên bihîstinê.
Terapiya Cotê: Şêweyekî terapiyê ye ku tengasiyên têkiliyê, şêwazên ragihandinê û girêdana hestiyarî ya du hevalan dixe ber çavan.
Terapiya Filyal: Rêbazek ku tê de ji dêûbavan re jêhatîbûnên terapiya lîstikê tên hîn kirin, da ku ew bi zarokên xwe re danişînên lîstika terapötîk pêk bînin.
Terapiya Kognitîf-Reftarî: Terapiyeke avaker û kurt-dem a li ser delîlan damezrandî ye, ku li ser girêdanên di navbera ramandin, hest û reftaran de disekine.
Terapiya Kognitîv-Tevgerî ya Balkirî li ser Travmayê (TF-CBT): Terapiyek avakirin û rêkûpêk ji bo zarok û xortên ku travma dîtine, ku perwerdehiya psîkolojîk, perwerdehiya jêhatiyê û vegotina travmayê bi awayekî birêkûpêk dihewîne.
Terapiya Komê: Şêweyek terapiyê ku tê de kesên ku pirsgirêkên hevpar parve dikin, di bin rêberiya terapîstek de ji danûstandinên komê yên dermanker sûd werdigirin.
Terapiya Kurt a Girêdayî Çareseriyê: Nêzîkatiyek kurt û pratîkî ye ku li şûna pirsgirêkê, li ser îstîsnayan, xalên hêzdar û pêşerojê disekine.
Terapiya Lîstikê: Nêzîkatiyeke terapeutîk e ku tê de hest û pirsgirêkên zarokê bi riya lîstikê, ku amûra xwezayî ya îfadekirina wî ye, têne fêmkirin û jê re destwerdankirin tê kirin.
Terapiya Lîstikê ya Navendî ya Zarok: Terapiya lîstikê ya hûmanîstîk a ku ji aliyê Axline ve hatiye pêşxistin; terapîst nêzîkatiyek ne-rêber û qebûlkirina bêşert li hember zarok nîşan dide.
Terapiya Malbatê: Nêzîkatiyek dermankirinê ya ku malbat wekî yekîtiyekê tê girtin û pirsgirêk di çarçoveya sîstemîk de têne fêmkirin û guhertin.
Terapiya Malbatê ya Avahîsaz: Modelê terapiya malbatê ya ku Minuchin pêşxistiye; bi nûavakirina binesîstem, sînor û hiyerarşiya di nav malbatê de dixebite.
Terapiya Malbatê ya Bowen: Nêzîkatiyek ku têgînên veguheztina di navbera nifşan de, cuda bûna xweseriyê û sêgoşekirinê di navenda xwe de digire.
Terapiya Malbatê ya Ezmûnî: Nêzîkatiyeke ku bi navên wekî Satir û Whitaker tê nasîn; di vê nêzîkatiyê de ezmûna «li vir û niha» û diyarkirina hestan di navendê de cih digirin.
Terapiya Malbatê ya Hest-Navendî: Nêzîkatiyek li ser teoriya girêdanê ye; li ser nûvekirina girêdana hestiyarî ya bingehîn di nav hevjîn û malbatan de disekine.
Terapiya Malbatê ya Stratejîk: Nêzîkatiya Haley û Madanes ku bi rêwerz û destwerdanên paradoksal dixebite da ku nimûneyên danûstandinê yên ku pirsgirêkê didomînin bişkîne.
Terapiya Mijûlbûnê: Disîplînek pîşeyî ya li ser bingeha adaptasyon û pêşvebirina jêhatîbûnê, ku armanca wê zêdekirina serxwebûna kesê di çalakiyên jiyana rojane, lênihêrîna xwe, kar û çalakiyên wextê vala de ye.
Terapiya Muzîkê: Terapiyek ku bi karanîna çalak (lêxistin, strangotin) û wergir (guhdarîkirin) a muzîkê armancên hestî, cognitive û civakî dişopîne.
Terapiya Pejirandin û Biryardariyê: Nêzîkatiyeke refatarî ya pêla sêyem e ku pejirandina li hember raман û hestên mirovan û biryardariya refatarî li gorî nirxên kesane pêş dixe.
Terapiya Reftara Diyalektîk: Terapiyeke ku ji bo dijwariyên rêkxistina hestan, bi taybetî nexweşiya kesayetiya sînor, hatiye çêkirin û modulên hişyariyê, rêkxistina hestan û karîgeriya di navbera kesan de dihewîne.
Terapiya Rûbirûbûnê: Rêbazeke reftar-nasî ye ku tê de ji hêla rûbirûbûna gav bi gav û kontrolkirî ya bi teşwîqa tirsê ve, dûrketina ji tirsê û xemgînî kêm dibin.
Terapiya Şemayê: Terapiyek ku şemayên nerêkûpêk û şêwazên serrastkirinê yên ku di temenê zaroktiya pêşîn de çêbûne hedef digire û hêmanên terapiya cognitive-behavioral, girêdanê û gestaltê bi hev re dike yek.
Terapiya Têkiliya Dêûbav-Zarok: Terapiyek bingehê delîl ji bo pirsgirêkên reftar, ku tê de têkiliya dêûbav-zarok bi riya rêbaza rahêneriya zindî bi awayekî erênî ji nû ve tê avakirin.
Terapiya Tepiya Qûmê: Rêbazeke terapiya projeksiyonê ku tê de zarok û mezin bi qûm û tiştên piçûk cîhana hundurîn a xwe bi awayekî sembolîk nîşan didin.
Terapiya Tevgerê ya Sînordar: Nêzîkatiyek terapiyê ya giranî ya ku di felca mêjî ya hemiparetîk de tê bikaranîn; di vê nêzîkatiyê de endama saxlem ji bo demekê tê sînorkirin da ku karanîna endama bandorkirî zêde bibe.
Terapiya Vegotinê: Nêzîkatiya White û Epston ku tê de pirsgirêk ji nasnameya kesî veqetandî ne û bi çîrokên ji nû ve hatine nivîsandin têne guhertin.
Terapiya Zayendî: Qada terapiyê ya pispor ku ji bo bêkariyên zayendî û pirsgirêkên hevalbendiyê yên bi zayendiyetê ve girêdayî ye.
Testa 6 Dengên Ling: Testeke dengî ya kurt a bi dengên /a, i, u, ş, s, m/ ku ji bo kontrolkirina bilez a têgihiştina frekansên axaftina rojane ji aliyê kesên ku amûra bihîstinê an jî implanta koklear bikar tînin tê bikaranîn.
Testa Bilêvkirinê û Fonolojiyê: Amûra nirxandinê ku xeletiyên bilêvkirinê û pêvajoyên fonolojîk bi alîkariya teşwîqên standard ên tişt/wêneyê tên destnîşankirin.
Testa Fîgûra Tevlihev a Rey: Pîvanek nöropsikolojîk e ku têgihîştina dîtbarî-mekanî, rêxistin û bîranîna dîtbarî dinirxîne; bi gelemperî di nirxandina Zehmetiyên Fêrbûna Taybet de tê bikar anîn.
Testa Psîkolojîk: Amûrek ku di şert û mercên standard de tê sepandin û nirxandin; taybetmendiyên psîkolojîk ên diyarkirî bi awayekî mîqdarî dipîve.
Testa Qebûlkirina Bikarhêner: Qonaxa pejirandinê ku tê de pergala hatî pêşxistin di şert û mercên rastîn de ji aliyê bikarhênerên dawî ve tê ceribandin, berî ku were bazirganîkirin.
Testa Qerta Teller: Testeke ku ji bo nirxandina tûjiya dîtinê ya zarokên pêşîn û piçûk bi rêbaza nihêrîna tercîhê tê bikaranîn.
Testa Sembolên LEA: Cetweleke bi sembolên sade ku ji bo nirxandina tûjiya dîtinê di zarokên biçûk ên ku tîpan nas nakin de tê bikar anîn.
Testa Vekolîna Pêşkeftinê ya Denver II: Amrazeke navneteweyî ye ku pêşkeftina zarokên di navbera 0-6 salî de di warên kesane-civakî, motora hûrik, ziman û motora stûr de vedikole.
Testên Projeksiyonê: Amûrên ku ji bo nirxandina cîhana hundurîn a kesî li ser bingeha bersivên wî/wê yên li hember teşwîqên nezelal, wekî Rorschach, TAT û CAT, têne bikar anîn.
Teşhîsa Ducar: Hebûna bi hevra ya kêmasiya rewşenbîrî û nexweşiyek psîkiyatrîk (nexweşiya hestî, fikar, nexweşiya psîkotîk û hwd.).
Tevgera Adaptîf: Giştiya jêhatîbûnên têgehî, civakî û pratîkî yên ku ji bo kesekî pêwist in da ku di jiyana rojane de bixebite û kar bike.
Tevgera Revîn/Dûrketinê: Tevgera ku kesek ji bo dûrketina ji erkek an hêzek nexwestî pêk tîne.
Tevgera Stereotîpîk: Tevgerên dubare yên ku bê armanco xuya dikin, bi şêwazên diyarkirî, yên motorê (hejîn, destê xwe lêxistin) an devkî (ekolalî).
Tevgera Xwe-Teşwîqkirinê: Tevgerên dubare yên ku kesek ji bo dabînkirina hewcedariyên hestiyarî yên hundurîn nîşan dide.
Tevgera Ziyankirina Xwe: Tevgerên dubare yên ku tê de kesek laşê xwe bi xwe ziyan dide; analîza fonksiyonel a tevgerê û destwerdana guncan pêwîst dike.
Tevgerîna Serbixwe: Perwerdehiya têgihiştina kesî ya cihê xwe di hawirdorê de (rêdanasî) û guheztina cihê bi awayekî ewledar, serbixwe û bibandor (mobîlîte).
Tevlêbûna Berevajî: Rêkeftinek ku tê de hevtayên bi pêşkeftina asayî tên hawîrdora perwerdehiya taybetî ya ku kesên bi Nexweşiya Spektruma Otîzmê (ASD) tê de ne, da ku bi wan re têkildar bibin.
Tevliheviya Bilêvkirinê: Zehmetiyên ku di hilberîna fîzyolojîk a dengên axaftinê de bi şûndekirina, avêtina, zêdekirina an xirabikirina dengî xuya dibin.
Tevliheviya Fonolojîk: Tevliheviyeke ku di fêrbûna şêwazên dengên zimên de xuya dibe; li ser bingeha guhartina dengan bi pêvajoyên bê rêkûpêk hatiye diyarkirin.
Tevliheviya Rezonansê: Tevliheviyeke ku ji ber negihîştina rêvekirina guncan a herikîna dengî di valahiya dev-pozê de (hiponazalîte, hipernazalîte) çêdibe.
Texmîna Xeta Jimareyê: Erkek texmînkirina cîhê jimareyeke diyarkirî li ser xeta jimareyê; nîşanek bihêz a hesta jimareyê ye.
Texteya Sirrîn: Amûrek alîkar e ku ji kesê rûniştî re dibe alîkar ku di navbera du rûberan de bi kêmkirina xişandina rûvî were veguhestin.
Theraplay: Nêzîkatiyek dermankirinê ya li ser bingeha lîstikê ye ku bi aliyên avakirin, dijwarî, beşdarbûn û xwarinê ve girêdana dêûbav û zarok xurt dike.
Tıbbi Cihaz Yönetmeliği: Avrupa Tıbbi Cihaz Tüzüğü (MDR) ile uyumlu Türk düzenlemesi.
Tîma Lênerîna Malê: Tîmeke pirpispor ku ji bijîşk, hemşîre, fîzyoterapîst, psîkolog, pisporê xizmetên civakî û diyetîsyen pêk tê.
Tîma Navdîsîplînî: Modelek tîmê ku tê de pispor nirxandinên takekesî dikin û paşê di civînên hevbeş de biryaran yekgirtî dikin.
Tîma Pirpispor: Modelek tîmê ku tê de pisporên ji warên cihêreng (mamosteyê perwerdehiya taybet, psîkolog, terapîstê axaftin û zimanê, fîzîoterapîst, doktor û hwd.) bi hevkarî pêvajoyên nirxandin û biryardanê dimeşînin.
Timpanometrî: Testeke objektîf ku fonksiyona guhê navîn, livîna perdê guhê û zexta guhê navîn dinirxîne.
Tinnitus (Dengê Guhê): Rewşa ku kesek di guh an serê xwe de dengekê hîs dike bêyî ku çavkaniyeke dengî ya derve hebe.
TİTCK (Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu): Tıbbi cihaz onay otoritesi; “tedavi” iddialı dijital ürünler için kayıt zorunluluğu doğurabilir.
TMS (Transkranyal Manyetik Stimülasyon / Transcranial Magnetic Stimulation): Beyin stimülasyon yöntemi; afazi tedavisinde araştırılıyor.
TOAD (Türkçe Ölçek Arşivi): halileksi.net altında yürütülen, BAT, GAT-2 dahil Türkçe ölçeklerin geçerlik-güvenirlik kayıtlarının dizinlendiği arşiv.
Token Test: De Renzi & Vignolo (1962) — işitsel anlama testi; renk, şekil, boyut farklı tokenlerle sözdizimsel komut takibi.
Tomarê Performansa Perwerdehiyê: Nêzîkatiyek ku pêşkeftina xwendekarê bi pîvandinên kurt û pir caran ên li ser bingeha mûfredatê dişopîne.
Tonusa Masûlkeyê: Asta tengaviya bêîradeyî ya ku masûlkeyên di rewşa bêhnvedanê de xwedî ne.
Tora Piştgiriya Civakî: Tevahiya têkiliyên fermî û nefermî yên ku malbatê bi piştgiriya hestyarî, zanîn-bingehî û amûrî dorpêç dikin.
TouchChat (PRC-Saltillo): SymbolStix veya PCS sembol bundle’ı uygulama içi satın alarak çalışan AAC platformu.
Trakeostomî: Rêgeza nefesê ya sûnî ya daîmî an jî demkî ku ji derve di trakeya de tê vekirin da ku ewlehiya rêgeza nefesê were pêkanîn.
Transkortikal Duyusal Afazi (Transcortical Sensory Aphasia, TCSA): Akıcı, anlama bozuk, tekrar korunmuş, adlandırma bozuk. Lezyon: Sol temporooksipital bileşke.
Transkortikal Motor Afazi (Transcortical Motor Aphasia, TCMA): Akıcılığı bozuk, anlama korunmuş, tekrar korunmuş, adlandırma bozuk. Lezyon: Broca alanına süperior/anterior bölge.
Travmatik Beyin Yaralanması (Traumatic Brain Injury, TBI): Kafa travması sonucu beyin hasarı; afazinin ikinci en yaygın nedeni.
Treated vs. Untreated Stimuli: Eğitilmiş ile eğitilmemiş madde karşılaştırması; genelleme kanıtı için kritik.
Treatment Fidelity (Tedavi Sadakati): Bir terapinin protokolüne ne ölçüde uyularak uygulandığının ölçümü; replikasyon ve klinik geçerlik için kritik (Edmonds VNeST 2014 örneği).
TS Corpus / Turkish National Corpus: Türkçe sözcük frekansı veritabanları; içerik üretiminde sözcük seçimi için referans.
TTS (Metinden Konuşmaya / Text-to-Speech): Yazılı metni doğal sese çeviren teknoloji.
TUF (Underlying Forms Tedavisi / Treatment of Underlying Forms): Thompson ve ark. Karmaşık cümle yapılarının açık öğretimi yoluyla daha basit yapılara genelleme — Karmaşıklık Etkisi (Complexity Effect) ilkesine dayanır.
Tûjahiya Dîtinê: Pîvana şiyana çavê ji bo cûdakirina hûrguliyên, ku bi ceribandinên standard tê destnîşan kirin.
Tundiya Destwerdana Zû: Pêkhateyên destwerdanê wek saetên heftane, dem, pirrbûna danişînan û hejmara armancên wê, ji faktorên diyarker ên encaman di Tevliheviya Spektruma Otîzmê (ASD) de ne.
Tundûtûjiya Malbatî: Tevgerên tundûtûjiyê yên xwezaya laşî, hestyarî, zayendî an aborî ku di navbera endamên malbatê de pêk tên.
TÜBİTAK 1501: Sanayi Ar-Ge Projeleri Destekleme Programı; Anaeli’nin başvuru kapsamı.
Türkiye İnme Akademisi: Türk Nöroloji Derneği’nin düzenli yürüttüğü, inme rehabilitasyon konularını kapsayan eğitim programı.
Türkiye İnme Verileri (Topcuoglu & Ozdemir, 2023): Yıllık 125.345 yeni inme, prevalans 1.080.380, ölüm 48.947, DALY kaybı 993.082.

U2 terms

UEB: Pergala kodê Brailleyê ya yekgirtî ku di welatên Îngilîzîaxêv de ji bo materyalên wêjeyî û teknîkî tê bikaranîn.
unDraw: Atıf gerektirmeyen, renk-uyarlanabilir, ticari kullanıma açık 1.000+ yetişkin-uygun düz illüstrasyon kütüphanesi.

Ü1 terms

Üsküdar DKT Bölümü: Aphasia Therapy Online’ın Türkçe uyarlamasını yapan ve afazi alanında yayınlar üreten lisans programı.

V14 terms

VAST (Video Assisted Speech Training): Video model konuşmacıların ağız hareketlerini izleyip eşzamanlı tekrar etmeye dayalı konuşma apraksisi/afazi terapisi; Tactus Apraxia Therapy app’inin temeli.
Veguhastina Nêvnifşan: Diyardeya veguhastina şêwazên girêdanê, travma û stratejiyên serserî yên ji nifşekê bo nifşê din.
Veguheztin: Veguhestina ewle ya kesekî ji rûyek bo rûyeke din (wek ji nivînê bo kursiya çerxdar û hwd.) an jî ku ew bi serê xwe veguheze.
Vekodkirin: Pêvajoya dengdêrkirina peyvên nivîskî bi karanîna têkiliyên di navbera tîp û deng de.
Vekolîna Geşepêdanê: Amûrên vekolînê yên kurt û standard ên ku ji bo destnîşankirina zû ya xetera di warên geşepêdana zarokê de tên bikaranîn (wek Denver II, AGTE, GEÇDA û hwd.).
Vemirandina Sernîşanan: Kêmkirina sîstematîk a mîqdara, pirranî û tundiya sernîşanên dayî ji bo zêdekirina serxwebûna takekesî.
Ventilasyona Mekanîkî (Cureyê Malê): Amûrek ku ji kesên xwedî kêmasiya nefesê re di hawîrdora malê de piştgiriya nefesê ya domdar an navberî peyda dike.
VERBİS (Veri Sorumluları Sicili): KVKK kapsamındaki kayıt sistemi.
Veri Yerelleştirme (Data Localization): Verilerin ülke sınırları içinde barındırılma zorunluluğu.
Veşartina Keçan: Veşartina tengasiyên civakî yên keçên bi Nexweşiya Spektroma Otîzmê (ASD) bi riya teqlîdkirina hevteman û tevgerên fêrbûyî; dikare bibe sedem ku destnîşankirina nexweşiyê dereng bimîne û pirsgirêkên tenduristiya derûnî derkevin holê.
VFSS: Nirxandina daqurtandina radyolojîk a ku di dema daqurtandina xwarinên baryumê de qonaxên daqurtandinê bi floroskopiyê têne şopandin.
VISTA (Video Implemented Script Training for Aphasia): Henry ve ark.; video model + kişisel senaryolarla yürütülen konuşma eğitim protokolü; PPA varyantlarına da genişletilmiştir (M-VISTA, Henry 2024 JSLHR).
Virtual Connections (Lingraphica Join In): SLP-yönetimli haftada 7 gün online afazi sohbet grupları.
VNeST (Verb Network Strengthening Treatment): Edmonds ve ark. Hedef fiil etrafında uygun argüman yapılarının (kim-ne-nerede) üretilmesi; isim adlandırma + cümle üretimine genelleme sağlar.

W20 terms

WAB-R (Western Aphasia Battery–Revised): Kertesz tarafından geliştirilen, afazi tipi ve şiddetini sınıflandıran kapsamlı batarya. AQ (Aphasia Quotient) skoru üretir.
Walker / Meşêker: Amûrek alîkar a serawestanê ye ku bi dabînkirina hevsengî û piştgiriyê re meşê hêsantir dike.
Watermark (Filigran): Dijital içeriğe alıcı kimliği işlenmesi; korsanlığa karşı tedbir.
Watermark Gömme (Watermark Embedding): Dijital içeriğe görünmez veya görünür filigran yerleştirme süreci.
WER (Kelime Hata Oranı / Word Error Rate): ASR doğruluğu için standart metrik.
Wernicke Afazisi (Wernicke’s Aphasia): Akıcı ama paragramatik/parafazik, anlama bozuk, tekrar bozuk, adlandırma bozuk. Lezyon: Sol süperior temporal girus posterioru (Wernicke alanı).
Wernicke Alanı (Wernicke’s Area): Brodmann 22 (posterior); sol süperior temporal girus posterioru. Sözel anlama.
Westiya Dilsoziyê: Rewşek ku di pisporên alîkariyê yên ku bi travmayê re dixebitin de pêş dikeve; kêmbûna kapasîteya empatiyê û stresa travmatîk a duyemîn digire nav xwe.
Whisper: OpenAI’nin çok dilli konuşma tanıma modeli; afazili konuşma için fine-tuning ile kullanılabilir.
WISC-R / WISC-IV / WISC-V: Pîvaneke standard a jîrbûnê ye ku fonksiyonên kognitîf ên zarokên di navbera 6 û 16 salî de dinirxîne; pêkhateyên têgihîştina devkî, ramankirina hîsî, bîra xebatê û leziya pêvajoyê dihewîne.
Widgit Symbols: İngiltere kökenli, 12.000+ sembol / 40.000+ kelime kapsamlı, klinik öğrenme güçlüğü ve afazi panolarında UK standardı sayılan ticari kütüphane.
Wikimedia Commons: 140M+ medya dosyalı CC0/CC BY/Public Domain medya bankası; Türk yiyecek ve kültür kategorisinde zengin içerik.
Windabûna Bihîstinê ya Derbasbûnê: Windabûnek ku ji astengiyeke di veguhastina pêlên dengî ji guhê derve û navîn ber bi guhê hundurîn ve dibe, çêdibe.
Windabûna Bihîstinê ya Frekansên Navîn: Şêweyekî windabûna bihîstinê ye ku di frekansên navîn de diyar e, di frekansên nizm û bilind de jî bihîstin bi rêjeyeke nisbî tê parastin; li ser odyogramê xêzek bi şiklê zengilê çêdike.
Windabûna Bihîstinê ya Navendî: Dijwariya pêvajoykirina teşwîqên bihîstinê di pergala nervê ya navendî de, tevî ku bihîstina derdorê normal be.
Windabûna Bihîstinê ya Nişkêve: Windabûna bihîstinê ya 30 dB an zêdetir di herî kêm sê frekansên li pey hev de, ku di nav 72 saetan de pêş dikeve û nirxandina bijîşkî ya acîl hewce dike.
Windabûna Bihîstinê ya Sensörinöral: Windabûna bihîstinê ya daîmî ku ji ber zirara guhê hundurîn (koklea) an jî nerva bihîstinê pêk tê.
Windabûna Bihîstinê ya Tevlihev: Rewşek ku tê de windabûna bihîstinê ya rêvebir û ya hestiyar-demarî bi hev re û di heman demê de hene.
Within-Subject Design (Birey-İçi Tasarım): Aynı katılımcının ön-son test karşılaştırması; küçük örneklem pilot çalışmalarında yaygın.
Workbook (Çalışma Kitabı): Yetişkin afazi için yapılandırılmış sayfa-sayfa egzersiz kitabı (Adult Speech Therapy Workbook, Cleveland State, Maviş & Topbaş Afazi-Apraksi-Dizartri).

X24 terms

Xala Pêşniyariya Nêt: Nîşaneyek razîbûnê ku meyla bikarhêneran dipîve ku hilberek ji nêzikên xwe re pêşniyar bikin, li ser pîvanek 0-10, û di navbera -100 û +100 de tê berhevkirin.
Xalên Girîng ên Pêşkeftinê: Nîşaneyên pêşkeftinê yên ku tê hêvîkirin di temenên diyarkirî de di warên motor, ziman, civakî û kognitîf de bên dîtin.
Xelekên Vegerandina Agahiyê: Xelekên ku tevgerên endamên malbatê bi awayekî duralî bandor li hev dikin û bi şiklê vegerandina agahiya erênî an neyînî dixebitin.
Xeta ALO 183: Xeta piştgirî û şêwirdariya civakî li Tirkiyeyê ji bo jinan, zarokan, kesên bi astengî û malbatên şehîdan.
Xetera Telaقê di Malbatên Zarokên Engel de: Di hin grûpan de xetera ji hev veqetandinê ya zêde di navbera hevjînan de ji ber barê lênihêrînê, zextê aborî û şêwazên cûda yên serêrastkirina rewşên dijwar.
Xêzika Çalakiyan: Amûrek alîkariya dîtbarî ya ku tê de çalakiyên dê bên kirin bi wêne, sembol an nivîsê têne rêzkirin; bi taybetî ji bo kesên xwedî Nexweşiya Spektruma Otîzmê (ASD) serxwebûnê piştgirî dike.
Xêzika Xwendinê ya Ergonomîk: Amûrek ku bi nêzîkkirina materyalê ber bi çavan û pêşkêşkirina wê bi goşeyek guncaw, alîkariya performansa xwendin û rûniştina rast a kesên kêm-bîner dike.
Xizmeta Lênêrîna Malê: Modeleke xizmetê ya giştgir ku ji bo kesê hewceyê lênêrînê tê pêşkêş kirin da ku ew di mala xwe de jiyana xwe bidomîne û hewceyiyên wî yên bijîşkî, civakî û takekesî bi awayekî yekgirtî were bicîh anîn.
Xizmeta Tenduristiyê ya Malê: Xizmeteke ku tîmên girêdayî Wezareta Tenduristiyê li mala kesê/a têkildar muayene, tetkîqat, enjeksiyon, pansuman û lênêrîna bijîşkî pêşkêş dikin.
Xizmetên Piştgiriyê: Xizmetên wek fîzyoterapî, terapiya ziman û axaftinê, terapiya kar û mijûlbûnê û şêwirmendiya psîkolojîk, ku ji bo ku kesê ku ji perwerdehiya taybetî sûd digire, bi rêjeya herî bilind ji perwerdehiya xwe sûd bigire, têne pêşkêş kirin.
Xurtker: Teşwiqek an encamek ku îhtîmala dîsa derketina reftareke diyarkirî di pêşerojê de zêde dike.
Xwarinа Adaptkirî ji bo Disfajiyê: Rêkxistineke xwarinê bi tevnî û tevnasaziya guhêrbar ji bo kesên ku zehmetiya daqurtandinê dikişînin, ku daqurtandina ewle piştrast dike.
Xwe-Bandorwerî: Bawweriya kesekî ku ew dikare erkekî diyarkirî bi serketî pêk bîne; têgeheke navendî di teoriya civakî-zanistî ya Bandura de.
Xwe-Biryardayîn: Kapasîteya kesekî ku di derbarê jiyana xwe de bijartinê bike, biryarê bide, armancên xwe destnîşan bike û parêzvaniya xwe bike.
Xwe-Karîgeriya Dêûbavan: Baweriya dêûbavê ku dikare rola xwe ya rêberî û rêkxistinê ya di derbarê pêşkeftina zarokê xwe û tevgerên wî de bi serfirazî bicîh bîne.
Xwe-Rêkxistin: Şiyana kesê ku bifikire, hest û tevgerên xwe bişopîne û birêkûpêk bike da ku bigihîje armancên xwe.
Xwendewariya Darayî: Şiyana nasîna pere, kirrûbirr kirin, birêvebirina budçeyê, karûbarên bankayê û pêkanîna karên darayî yên bingehîn.
Xwendewariya Tenduristiyê ya Dîjîtal: Şiyana kesekî ya dîtina, nirxandina û bikaranîna agahdarî û xizmetên tenduristiyê yên serhêl.
Xwendina Cotekî: Teknîkek e ku tê de zarok heman metnê bi dengekî bilind ligel mezinekî dixwîne, bi mebesta pêşxistina herikîna xwendinê û xurtkirina baweriya zarok bi xwe.
Xwendina Dubare: Nêzîkatiyek ku bi xwendina heman nivîsarê çend caran bi dengekî bilind, heta ku lez û rastiya xwendinê zêde bibe, rewaniya xwendinê baştir dike.
Xwendina Fonksiyonel: Şiyana şîfrekirina û têgihiştina teşwîqên nivîskî yên ku di jiyana rojane de pêwist in, wekî nîşan, etîket, ragihandinên kurt û rêwerziyan.
Xwendina Koroyî: Teknîkek ku tê de komek heman metnê bi dengekî bilind û bi hev re dixwîne; pêşveçûna herikîna xwendinê û prozodiyê piştgirî dike.
Xwendina Lêvan: Jêhatîbûnek e ku destûrê dide mirov ku dengên axaftinê bi şopandina tevgerên lêv, ziman, rû û laş fam bike.
Xwînerê Ekranê: Nermalava ku naveroka ekranê bi dengkirin an şandina wê bo ekrana Braille pêşkêşî bikarhênerên kêmbînabar dike (wek JAWS, NVDA).

Y9 terms

Yakınsal Gelişim Alanı (Zone of Proximal Development, ZPD): Vygotsky; %75–85 başarı bandı, “desirable difficulty”.
Yaşam Boyu Birey Dosyası (Lifelong Individual Profile): Bireyin tüm rehabilitasyon yaşam çevriminin tek dosyada izlenmesi.
Yaşam Katılımı Yaklaşımı (Life Participation Approach to Aphasia, LPAA): Tedavinin nihai hedefini WHO ICF çerçevesinde ‘aktivite ve katılım’ düzeyinde tanımlayan felsefi şemsiye.
Yekgirtina Navendî: Meyla yekgirtina hûrguliyên û derxistina wateya giştî; di nexweşiya tîfa otîzmê de yekgirtina navendî ya qels dikare bibe sedema têgihîştina perçekirî.
Yetkinliği Ortaya Çıkarma (Revealing Competence): SCA’nın ikinci bileşeni: mesajı içeri alma, mesajı dışarı çıkarma, mesajı doğrulama stratejileri.
Yetkinliği Tanıma (Acknowledging Competence): SCA’nın iki ana bileşeninden biri: “Afazili birey söyleyebildiğinden çok daha fazlasını bilir” ilkesinin partner tarafından içselleştirilmesi.
Yoğun Hafta (Intensive Week / Massed Practice): 5–10 günlük yoğun protokol; ILAT/CIAT’ın temeli.
Yoğunluk (Intensity): Birim zamanda terapi saati. RELEASE: haftada 2–4 saat veya 9+ saat.
YÖK Ulusal Tez Merkezi: Türkiye’deki yüksek lisans ve doktora tezlerinin tam metin açık erişim arşivi; afazi rehab/değerlendirme/müdahale tezleri için temel kaynak.

Z11 terms

Zanista Wateyê: Warê ku wateyê peyvên û hevokên û têkiliyên wateyî di navbera wan de lêkolîn dike.
Zarokgirtin: Pêvajoya qebûlkirina dadrêsî û daîmî ya zarokek ku nikare bi malbata xwe ya biyolojîk re bijî, di malbateke din de.
Zehmetiya Fêrbûna Dîtbarî-Cîhî: Profilek ku tê de jêhatîbûnên devkî bi rêjeyek tên parastin, lê di warên dîtbarî-cîhî, civakî û şîrovakirina rêwerziyê de zehmetiyên berbiçav hene.
Zehmetiyên Fonksiyonên Rêvebir: Kêmasiyên ku di warên plankirin, organîzekirin, rêveberiya demê û kontrola astengkirinê de têne dîtin.
Zimanê Nîşanan: Zimanekî dîtbarî-mekanî ye ku ji tevgerên dest, rû û laş pêk tê û xwedan rêzimana xwe ya taybet e.
Zimanê Nîşanan ê Dayikî: Zimanê nîşanan ku ji aliyê kesên zarokên malbatên kerr in ve bi xwezayî tê fêrkirin; zimanekî nîşanan ê bi rêzimaneke temam.
Zimanê Nîşanan yê Tirkî (TİD): Zimanekî xwezayî ye ku civata Kerran li Tirkiyeyê bi kar tîne; xwediyê rêziman û morfolojiya serbixwe ye.
Zimanê Vegotin: Şiyaniya zimanî ya ku ji bo guhêrandina raman, hest û daxwazan bi devkî an nivîskî tê bikar anîn.
Zimanê Veşartî: Bikaranînên ku ji wateya rasterast cuda ne, wek gotinên biwêj, hevtaybetmendî û mecaz; ji bo kesên ku bi zehmetiyên pragmatîkî yên zimanî re rû bi rû ne, têgihiştina wan dikare pir zehmet be.
Zimanê Wergirtinê: Şiyana takekesî ya têgihîştinê û şîrovekirina zimanê devkî û nivîskî.
Zincîrkirin: Girêdana binpêngavên ku di analîza jêhatîbûnê de hatine destnîşankirin, bi rêzê (ber bi pêş, ber bi paş an tevahiya gavê) hîn kirin û bi hev ve girêdan da ku jêhatîbûnek tevahî pêk were.